Gemeenten belanden fors in het rood

In 2017 bedraagt het tekort van gemeenten gezamenlijk 6,1 miljard euro op een inkomstenstroom van 30 miljard, zo blijkt uit onderzoek.

Gemeenten moeten rekening houden met een miljardentekort op de begroting. In 2017 bedraagt het tekort 6,1 miljard euro. Dat blijkt uit berekeningen van het Centrum voor onderzoek van de economie van de lagere overheden (Coelo), een instituut verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen.

De uitgaven van gemeenten in 2017 bedragen volgens het Coelo ongeveer 36 miljard euro, de inkomsten circa 30 miljard. In tegenstelling tot het Rijk zijn gemeenten verplicht hun begroting sluitend te maken. Een tekort van 6,1 miljard betekent dus ook een bezuinigingsopdracht van 6,1 miljard.

Gemeenten hebben echter minder mogelijkheden om te bezuinigen dan het Rijk. Neem de belastingen. Gemeenten kunnen weliswaar onroerendezaakbelasting (ozb) heffen, maar die brengt jaarlijks ‘slechts’ 3,6 miljard euro op. Zelfs een verdubbeling daarvan zou dus niet volstaan. Bovendien mag de ozb van het Rijk jaarlijks met nog geen 3 procent stijgen.

Gemeenten moeten dus snijden in voorzieningen, voorspelt het Coelo. Dat doen gemeenten echter al een aantal jaren. In heel het land zijn gemeentelijke zwembaden, bibliotheken en buurthuizen gesloten. Er is bezuinigd op de plantsoenendienst en verenigingssubsidies. Het meeste geld is nu te ‘halen’ door te snijden in voorzieningen voor kwetsbare burgers: daar gaat het meeste geld in om. Zo dijt het gemeentebudget voor de ondersteuning van hulpbehoevende burgers (de Wet maatschappelijke ondersteuning, WMO) uit van 4 miljard euro nu naar 11 miljard na 2015.

Maar juist die bezuinigingen liggen gevoelig. In de praktijk betekent dat bijvoorbeeld: nee zeggen tegen een gehandicapte die huishoudelijke hulp nodig heeft. Een zuinige gemeente zal aan die persoon vragen of er geen mantelzorgers zijn die hem kunnen helpen.

Uit het Coelo-onderzoek blijkt dat burgers bezuinigingen op straatverlichting en buurthuizen wel acceptabel vinden. Maar snijden in voorzieningen in het sociale domein verwerpen zij.

Onvermijdelijk zullen er grote verschillen ontstaan tussen gemeenten, op het gebied van sociaal beleid. Burgers wijzen ook die regionale verschillen af, zegt het Coelo. „Dit maakt het voor gemeenten moeilijk om de ingeboekte bezuinigingen in het sociale domein ook echt te realiseren.”

Het tekort van 6 miljard in 2017 kent verschillende oorzaken. Gemeenten verliezen zo’n 2,7 miljard door te korten op ‘bestaand beleid’. Zo vallen de inkomsten van gemeenten al enige jaren flink tegen door verliezen op grondexploitatie. Het gemeentetekort loopt verder op door nieuw beleid. De decentralisatie van taken uit het sociale domein, zoals jeugdzorg en werkbemiddeling, gaan gepaard met forse rijksbezuinigingen: 2,9 miljard euro. Daarbovenop moeten gemeenten een half miljard voor hun rekening nemen van de 6 miljard euro aan extra rijksbezuinigingen.