Terugkijken: David Grossman bij ‘Boeken op reis’

Gisteravond sprak VPRO-journalist Wim Brands in de tweede aflevering van ‘Boeken op reis’ met de Israëlische schrijver David Grossman over het verlies van diens zoon. “Iets in de natuur wil ons bescheiden maken”. Deze tweede aflevering van ‘Boeken op reis’ vangt aan met een wandeling. Grossman begon er tien jaar geleden mee, ter voorbereiding van

David Grossman Foto ANP/FRANK RUMPENHORST

Gisteravond sprak VPRO-journalist Wim Brands in de tweede aflevering van ‘Boeken op reis’ met de Israëlische schrijver David Grossman over het verlies van diens zoon. “Iets in de natuur wil ons bescheiden maken”.

Deze tweede aflevering van ‘Boeken op reis’ vangt aan met een wandeling. Grossman begon er tien jaar geleden mee, ter voorbereiding van een nieuwe roman die later zou uitmonden in zijn De vrouw op de vlucht voor een bericht. In dit boek maakt de vrouwelijke hoofdpersoon Ora met oude geliefdes een voettocht door Israël en wendt zich daarmee af van berichten over de strijd aan het front, waar haar zoon Ofer in het Israëlisch leger vecht. Grossman zegt in ‘Boeken op reis’ wandelen nodig te hebben om te kunnen schrijven:

“Als je loopt ben je ergens anders. Ik kan niet zittend schrijven. Zeker in de eerste fase van een boek niet. Ik zeg weleens tegen mijn vrouw: stel je voor dat ik niet me niet meer kan bewegen. Dat stopt voor mij het schrijven.”

Grossman wilde De vrouw op de vlucht voor een bericht schrijven om in zijn verbeelding mee te gaan met zijn zoon Uri, die als tankcommandant in de oorlog tegen Libanon meevocht. Uri kwam om in 2006. Zijn tank werd door een granaat geraakt.


Grossman was op dat moment drie jaar en drie maanden met zijn roman bezig. En het voelde even alsof hij die roman nooit zou voltooien. Maar schrijven hielp hem verder, zegt hij tegen Brands:

“De eerste dag na het verlies van Uri schreef ik een uur. De tweede dag vijf kwartier. Plots werd schrijven een plek waar ik een beetje kon ademhalen.”

Sinds de dood van zijn zoon staat Grossman iedere ochtend om 6:00 op om, ter nagedachtenis aan zijn zoon, te wandelen. Met zijn vrouw, met vrienden. Om bij te praten. Geflankeerd door Brands legt Grossman uit wat die ochtendwandeling zo heilzaam maakt:

“Bedenk je dat veel mensen in Israël nu wakker worden, de kranten openslaan en veel verschrikkelijke dingen lezen. Maar wij niet. Wij lopen hier, door prachtig landschap.”

Brands sprak, zo schrijft hij op de website van de VPRO, gedurende een hele zondag met Grossman in de tuin van diens huis, vlak buiten Jeruzalem. De overleden zoon van Grossman was het belangrijkste gespreksonderwerp. Maar het was ook een politiek getint gesprek. Over de stichting van de staat Israël. Het Joodse volk dat eeuwen verspreid leefde over de hele wereld en na de Shoah terugkwam naar hun bakermat. Grossman noemt het een wonder. Maar hij schaamt zich ook voor het feit dat Israëlieten nu in zekere zin bezetters zijn. Grossman: “Ik wijd een deel van mijn leven aan het rechtzetten van dat onrecht”.