Schimmel vernietigt de Nederlandse salamander

Hoewel Nederland met gevechtstroepen uitrukt, is Mali géén vechtmissie, benadrukten de ministers. Foto AFP

redacteur biologie

Het massale sterven van vuursalamanders in Nederland sinds 2010 is veroorzaakt door een voorheen onbekende schimmel. De ontdekking werd vorige week gepubliceerd in Proceedings of the National Academy of Sciences. „Dat deze schimmel de Nederlandse populatie zo sterk heeft doen terugdringen, is angstwekkend”, zegt hoogleraar An Martel (Universiteit Gent) die het onderzoek leidde.

De schimmel blijkt verwant aan een schimmel die massasterfte onder kikkers veroorzaakt in tropische gebieden. De nieuwe ziekteverwekker is juist aan gematigde temperaturen aangepast. Andere Europese amfibieën lopen dus ook gevaar.

De vuursalamander (Salamandra salamandra) komt in Nederland alleen voor in Zuid-Limburg, in drie gebiedjes die in totaal minder dan 10 km2 beslaan. Daar leefden voorheen duizenden dieren, maar sinds 2010 stortte de populatie in. Afgelopen voorjaar zijn nog slechts enkele vuursalamanders waargenomen.

Belgische, Nederlandse en Britse biologen hebben in dode en zieke dieren nu een nieuwe schimmel geïsoleerd. Ze doopten die Batrachochytrium salamandrivorans (Bs). De schimmel is genetisch sterk gelijk aan B. dendrobatidis (Bd). Wereldwijd (met name in Latijns-Amerika en Australië) zijn sinds de jaren tachtig door Bd circa 200 zeldzame soorten gedecimeerd en enkele definitief uitgestorven.

Als de vuursalamander in Nederland uitsterft, is dat geen wereldramp. Hij komt algemeen in grote delen van Europa voor. Wetenschappers vrezen echter dat de schimmel zich zal verspreiden naar nieuwe gebieden en andere amfibieën.

Hoogleraar Martel, specialist in amfibieënziekten: „We moeten snel drie vragen beantwoorden. Welke amfibieën zullen worden aangetast? Waar komt de schimmel vandaan? En blijft hij beperkt tot Nederland?” Tot nu toe is de schimmel getest op één andere amfibie: de vroedmeesterpad. Die bleek immuun, maar mogelijk zijn salamandersoorten, of andere kikkers, dat niet. Dieren met Bs zijn te genezen met agressieve anti-schimmelmedicijnen, maar in de natuur is het onmogelijk om die toe te dienen.

Om het uitsterven te voorkomen, ving de Stichting RAVON (Reptielen Amfibieën Vissen Onderzoek Nederland) bijna alle overgebleven vuursalamanders – enkele tientallen. Die wonen nu in plastic bakken in het dierenpark Kasteelpark Born.