Meer IQ, minder geloof

redacteur psychologie

In de Verenigde Staten en andere westerse samenlevingen geldt: hoe intelligenter mensen zijn, hoe minder religieus ze zijn. Dat is de uitkomst van een meta-analyse die 63 (overwegend Amerikaanse) onderzoeken combineert waarin zowel de intelligentie als de religiositeit van mensen werd vastgesteld.

De afgelopen 85 jaar lieten afzonderlijke onderzoeken naar het verband tussen intelligentie en geloof verschillende resultaten zien, vandaar zo’n meta-analyse. De resultaten werden vorige maand online gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Personality and Social Psychology Review.

Religie werd in de verschillende onderzoeken op verschillende manieren gemeten. De onderzoekers die de meta-analyse uitvoerden, zagen dat het negatieve verband tussen intelligentie en religiositeit sterker was bij geloofsmaten (zoals geloof in God) dan bij gedragsmaten (kerkbezoek, bidden). Dat versterkt het idee dat wat mensen intrinsiek geloven meer samenhangt met intelligentie dan wat mensen wellicht doen uit gewoonte of voor de bühne.

Opvallend genoeg was het verband ook sterker bij studies die niet waren opgezet met het expliciete doel om het verband tussen intelligentie en geloof vast te stellen dan bij studies waar dat wel het hoofddoel was. Sekse, leeftijd en opleidingsniveau deden er niet toe. De onderzoekers denken dat iemands intelligentie eerder diens mate van geloof beïnvloedt dan andersom.

In twee (Amerikaanse) langlopende onderzoeken naar het leven van mensen die als kind hoogbegaafd waren, bleek dat die op latere leeftijd veel minder religieus waren dan de gemiddelde bevolking.

En hoe komt het dat intelligentere mensen minder religieus zijn? De onderzoekers geven in hun artikel drie mogelijke verklaringen daarvoor. Intelligentere mensen zijn gemiddeld minder geneigd zich te conformeren aan de religieuze meerderheid (ook in Nederland gelooft een meerderheid nog steeds dat er tenminste ‘iets’ is). Intelligentere mensen denken doorgaans analytischer, en religieus geloof vermindert als je de inhoud ervan analytisch benadert. En intelligentie zou voor mensen een deel dezelfde functies kunnen vervullen als religie: het geeft mensen bijvoorbeeld zelfvertrouwen en een gevoel van controle.

De uitkomsten gaan overigens niet per se ook op voor niet-westerse samenlevingen en niet-christelijke religies.