Kashmir woedend op dirigent

De tachtig orkestleden van de Beierse Staatsopera gaven een gratis concert ter bevordering van de vrede in Kashmir. Tot hun woede kwamen er vooral hooggeplaatsten luisteren.

Een vrouw in Srinagar rende zaterdag weg nadat paramilitairen traangas afvuurden op een auto die niet was gestopt bij een barricade van de politie. Foto AP

De kwestie-Kashmir, die al ruim zestig jaar India en Pakistan verdeeld houdt en drie keer leidde tot oorlog, fungeert nu ook als splijtzwam binnen het orkest van de Beierse Staatsopera.

De muzikanten, tachtig in getal, voelen zich misleid door hun dirigent, de wereldberoemde Zubin Mehta en de Duitse ambassadeur in India Michael Steiner. De oorzaak: een verzoeningsconcert afgelopen zaterdag in Srinagar, de zomerhoofdstad van Jammu en Kashmir, India’s noordelijkste deelstaat waar islamitische separatisten zich verzetten tegen het Indiase bestuur. Mehta, die eerder verzoeningsconcerten gaf in Israël en Bosnië, wilde hindoes en moslims nader tot elkaar brengen.

„We hadden verwacht op te treden voor de bevolking van Kashmir, in een geest van broederschap en humaniteit”, schreef Nikolaus Bachler, de manager van de Beierse Staatsopera zondag in een verklaring. In plaats daarvan was het concert volgens hem een „exclusieve, elitaire gebeurtenis voor een selectief uitgenodigd publiek en dit werd begrijpelijkerwijs een politieke kwestie, wat betreurenswaardig is en niet wat kunst beoogt.” In een interview met persagentschap Reuters zei hij: „We zijn misleid door de Duitse ambassade. Alle tachtig muzikanten hebben afgezien van betaling voor het Kashmirse volk, niet voor een elitaire aangelegenheid. We geven geen gratis ambassadeconcerten.”

Het concert, dat in verscheidene landen live werd uitgezonden, werd gehouden onder zeer strenge veiligheidsmaatregelen. Het orkest trad op in Shalimar Bagh, de beroemde Mogul-tuinen aan het rustieke Dal Meer, die voor de gelegenheid waren gerenoveerd. Er werden composities van Beethoven, Haydn en Tchaikovsky ten gehore gebracht. Uit naam van de Duitse ambassadeur waren 1.500 streng gescreende gasten uit de Indiase en Kashmirse high society uitgenodigd. Een dag voor het concert werden ook enkele honderden minder hooggeplaatste Kashmiri’s toegelaten.

De „politieke kwestie” waar Bachler aan refereerde, speelde in de weken voor het concert. Maatschappelijke organisaties in Kashmir verzetten zich tegen het optreden, dat volgens hen mensenrechtenschendingen door de Indiase regering in Kashmir zou legitimeren.

Op de dag van het concert werden in Shopian, op vijftig kilometer van Srinagar, vier mensen doodgeschoten door Indiase veiligheidstroepen. Zes dagen eerder kwamen tijdens een vuurgevecht met veiligheidstroepen vijf militanten om. Volgens lokale media hadden drie separatistische leiders wegens het orkest huisarrest gekregen. Aan hun oproep tot een algemene staking werd zaterdag massaal gehoor gegeven. In een park in Srinagar gaven demonstrerende organisaties een tegenconcert.

Enkele dagen voor het concert vertelde Khurram Parvez van de Jammu and Kashmir Coalition of Civil Society tijdens een gesprek met deze krant in een bouwvallig kantoortje in het centrum van Srinagar waarom hij maatschappelijke organisaties tegen het concert had gemobiliseerd. „We zijn niet tegen culturele evenementen, ook niet tegen westerse cultuur. Maar de deelstaatregering en de regering van India proberen de indruk te wekken dat alles normaal is in Kashmir. Feit is dat mensen hier onder een enorme druk staan door wat ze beschouwen als een bezetting.”

In een open brief aan de Duitse ambassade schreven de protesterende organisaties: „Het legitimeren van een bezetting via een muziekconcert is volledig onaanvaardbaar. Zoals overvloedig is gedocumenteerd, werd kunst als propaganda in Nazi-Duitsland op afschuwelijke wijze ingezet.”

Volgens redacteur Shougat Dasgupta van weekblad Tehelka, was het concert niet zozeer een poging te laten zien dat alles rustig is in Kashmir. „Dit concert is eerder een oefening in ijdelheid dan propaganda”, schreef hij. De in India geboren dirigent Mehta kreeg vorig jaar een Duitse onderscheiding uitgereikt door ambassadeur Steiner. Bij die gelegenheid zei hij dat het zijn droom was een verzoeningsconcert te geven in de Himalaya-staat Kashmir, waar Mehta nostalgische vakantietripjes met zijn familie had beleefd. In interviews zei Mehta dat Steiner die verzuchting beschouwde „als een persoonlijke uitdaging”.

Steiner en Mehta hebben het concert steeds verdedigd als een poging tot verbroedering met behulp van muziek. Maar aan het einde van het optreden zei ook Mehta dat hij „de volgende keer” een concert zou houden „voor alle Kashmiri’s, in een stadion”.