Column

Democratische vermoeidheid

Afgelopen vrijdag hield de Vlaamse schrijver David van Reybrouck een bezorgde Spui25-lezing. Volgens hem is onze democratie gereduceerd tot vierjaarlijkse verkiezingen, die telkens weer ontaarden in een mediacircus en met politiek weinig te maken hebben. De opkomst is laag, de burgers zijn ontevreden. Van Reybrouck noemt dit verschijnsel het ‘democratisch vermoeidheidssyndroom’.

Maar het beeld van de ontevreden burger die geen werkelijke inspraak heeft klopt niet helemaal. Democratie is meer dan de landelijke politiek. Op gemeenteniveau, het terrein dat het dichtst bij het dagelijks leven staat, doet de overheid van alles om de burger bij beleid te betrekken. Op de site van de Vereniging Nederlandse Gemeenten staan talloze voorbeelden van lokale burgerparticipatie. In Den Helder leer je raadsleden kennen tijdens gezamenlijke kooksessies, in Albrandswaard laat de politiek zich adviseren door deskundige burgers, en in verschillende gemeenten zijn brainstormavonden en digitale ideeënbussen.

Ook in mijn Amsterdamse buurt floreert de democratie. Voor de supermarkt verzamelen leden van het Burgerinitiatief Elandsgracht dagelijks handtekeningen tegen dreigende vernieuwingsplannen van het stadsdeel. Tekenlijsten liggen in winkels en cafés, ruiten zijn beplakt met waarschuwende posters.

Al jaren woedt er een strijd tussen buurtbewoners en stadsdeel Centrum over de herinrichting van de Elandsgracht. Eerst dreigde deze gedempte gracht te worden uitgegraven. Na protest van omwonenden ging dit niet door, maar nu ligt er een nieuw plan. Het aantal parkeerplaatsen wordt drastisch verminderd ten faveure van brede stoepen en het transformatorhuisje op het Johnny Jordaanplein verdwijnt.

Vooral het laatste zorgt voor emotionele reacties. Want dit is niet zomaar een transformatorhuisje – het staat symbool voor de Jordaan, de oude volkswijk die tegenwoordig door yuppen wordt bevolkt. Hannie Pastor, een oude Jordanees en vriend van de volkszanger Johnny Jordaan, doopte het uiteinde van de Elandsgracht na diens dood om tot Johnny Jordaanplein. Het daar gevestigde transformatorhuisje liet hij in vrolijke kleuren beschilderen. Op de zijkanten staan nu teksten als ‘O Amsterdam wat ben je mooi, hou ’t zo’ en ‘Parel van de Jordaan’. Erop en eromheen staan bloembakken; ervoor prijkt een beeldengroep van Jordanese volkszangers.

Nu de transformatoren elders worden ondergebracht, heeft het huisje geen officiële functie meer. En dus moet het verdwijnen: het beperkt de ‘zichtlijnen’, aldus het stadsdeel. Dit tot woede van Hannie Pastor en andere buurtbewoners, die het huisje zien als laatste herinnering aan ‘hun’ Jordaan. Ze zijn bang dat de gemeente de gezellige, rommelige Elandsgracht wil omtoveren tot flaneerboulevard voor yuppen en toeristen.

Als het Burgerinitiatief voor aanstaande vrijdag 4000 handtekeningen verzamelt, komt er een referendum over de plannen. Het is een race tegen de klok: zaterdag waren er 3300 handtekeningen. De meeste buurtbewoners hebben wel getekend, dus de activisten trekken nu haastig verder het centrum in.

Van een democratisch vermoeidheidssyndroom is op de Elandsgracht niets te merken.