Zomer geeft rust om na te denken

Tijdens de vakantie gaan mensen zich bezinnen. Is het niet tijd voor iets nieuws? Maar uiteindelijk keren de meesten gewoon terug. Naar het vertrouwde kantoor, in dezelfde baan.

Sabine de Witte besloot deze zomer naar Parijs te verhuizen.Job van Achterberg is bierbrouwer in wording. Foto’s Bram Budel en Merlin Daleman

Het perfecte biertje brouwt hij zelf. In het kleine appartement van Job van Achterberg (31) staan een gigantisch fornuis, twee koelkasten en een stevige afzuigkap. Zijn thuisbrouwerij. „Het ruikt hier voortdurend naar vergistend bier, ik bof dat mijn vrouw het goed vindt.”

Hij werkt al acht jaar in de IT, bouwt webapplicaties. Maar bier brouwen vindt hij veel leuker. „Elke vakantie bezoek ik plaatselijke brouwerijen, daar ben ik niet weg te slaan. Zo ontzettend interessant werk, dat kon ik niet langer negeren.” Twee weken geleden, hartje zomer, besloot hij ontslag te nemen. Hij wordt professioneel bierbrouwer. Hij huurt een kamertje in Apeldoorn, vlakbij zijn nieuwe werkplek, en gaat „voor de droom”. Hoe zijn manager en zijn vrouw reageerden? „Goed. Ze begrepen het. Ik volg mijn hart.”

De zomerperiode is hét moment om je te bezinnen op je carrière. Dat signaleert althans vacaturesite Monsterboard, die na een vakantieperiode een opvallende stijging van het aantal werkzoekenden waarneemt. Er wordt vaker gezocht naar een baan en er worden meer cv’s geplaatst.

„Er is nog nooit wetenschappelijk onderzoek naar gedaan”, weet arbeidpsycholoog en onderzoeker Jessica de Bloom, van University of Tampere (Finland). Zij promoveerde op het effect van vakantie op het welbevinden van werknemers. „Maar logisch klinkt het wel. Je bent uit de drukte en sleur van alledag en kan van een afstand bekijken wat je eigenlijk hebt bereikt. De fysieke afstand van je werk zorgt voor mentale afstand en helpt relativeren.”

En het belangrijkste: vakantie geeft een gevoel van autonomie. De Bloom: „Mensen ervaren tijdens de vakantie een groot gevoel van controle. Ze hebben zeggenschap over hun eigen doen en laten.” Een schril contrast met de werkvloer, waar je geacht wordt aan bepaalde verwachtingen te voldoen. De Bloom: „Dat wordt de eerste week na terugkomst helemaal duidelijk, met de stapels ongelezen mail en opdrachten die op je liggen wachten. Dat kan de kriebels om een nieuwe baan te vinden verklaren.”

Daarbij is september voor veel mensen een natuurlijk ‘begin van het nieuwe jaar’. Scholen en universiteiten beginnen weer, op het werk gaan nieuwe cursussen en trainingen van start. Bedrijven grijpen de zomer vaak aan voor het afronden van ontslagrondes en nemen per september weer nieuwe mensen in dienst.

‘Ik werd geleefd’

De zomer was ook de periode waarin klinisch verloskundige Margreet Brand (34) uit Bergschenhoek koos voor een andere carrière. Ze trok in 2008 samen met man en peuter een paar weken door Australië. „Ik voelde me niet meer gelukkig met mijn baan in het ziekenhuis. Te weinig tijd, te haastig. Ik werd echt geleefd, miste het contact met ouders.” De relaxte Australiërs inspireerden haar. „Je hebt daar mensen die alles verkopen na hun pensioen en dan als nomaden rondzwerven in een camper. Ik zag hoe zorgeloos ze waren. Daardoor begon ik ook te ontspannen.”

Ze besloot na de vakantie congressen te organiseren voor jonge ouders. „Nog wel met baby’s, maar niet meer het ziekenhuis in.”

Herkenbaar, vindt loopbaancoach en psycholoog Jutta König van bureau Van Ede & Partners, die mensen begeleidt naar een andere baan. „Op vakantie in andere landen realiseren Nederlanders dat niet iedereen zo hectisch leeft als in Nederland. En dan vragen ze zich af of dat eigenlijk wel bij hun past.”

Vakantie geeft niet alleen maar rust. „Het gevaarlijke aan vakantie is dat mensen hoge verwachtingen hebben”, zegt onderzoeker De Bloom. „Veel mensen vinden dat één vakantie het hele jaar hard werken moet compenseren.” Maar vrijwel alle onderzoeken wijzen uit dat dat juist niet werkt. „Een langere vakantie geeft geen sterker of langer durend effect dan een korte. Je kunt daarom beter vaker een paar dagen weg, dan alles opsparen.” Ook zorgt vakantie juist voor stress. „In de laatste week voor vertrek ervaren veel mensen hogere werkdruk en drukte om thuis alles op orde te maken. En eenmaal terug van vakantie, is het welbevinden binnen de eerste werkweek weer op het oude niveau.”

De zomer alleen zal niet de reden zijn dat mensen van baan veranderen, denkt loopbaanbegeleider König: „Van baan willen wisselen is vaak een sluimerend proces. Mensen hebben juist de neiging om te lang te blijven. Als ik mensen spreek die gedwongen ontslagen zijn, beamen ze achteraf dat ze eigenlijk al twee jaar eerder weg hadden moeten gaan.”

Een baan blijft zo’n vier jaar interessant

Zeker in crisistijd denken mensen extra lang over zo’n stap na. „Nederlanders blijven gemiddeld 10,5 jaar in dezelfde baan”, zegt Ruud Muffels, hoogleraar arbeidsmarkt aan de universiteit Tilburg. „Vóór de crisis lag het jaarlijkse percentage mensen die van baan wisselen, hoger dan nu.” Volgens loopbaancoach König is wisselen van baan goed. „Een baan geeft ongeveer vier jaar nieuwe impulsen en blijft interessant. Daarna moet je een baan hebben die je weer wakker schudt uit de routine en sleur, waar je weer je best voor moet doen.”

De 29-jarige Sabine de Witte, een copywriter uit Amsterdam, wisselt elke vier jaar doelbewust van baan, want „dan weet ik inmiddels wel dat ik het kan.” Deze zomer heeft ze besloten naar Parijs te verhuizen. „Ik heb daar in augustus een paar weken gezeten. Zonder vrienden of afleiding, puur om te kijken of ik in de stad paste.”

Het voelde goed, en in januari verhuist ze daadwerkelijk. Ze verwacht er genoeg werk te vinden als freelancer. „Ik ga de komende maanden alles voorbereiden en een appartement zoeken.”

Representatief is dat niet. Want ondanks dat iedereen verlangend op Twitter of vakantiekaarten schrijft en roept ‘hier te gaan wonen’; komt iedereen uiteindelijk gewoon terug. Naar het vertrouwde kantoor. En in dezelfde baan.

Word je wel gelukkig van al die wilde carrièreplannen in de zomer? Hoogleraar Muffels: „Direct ná een switch zijn mensen vaak korte tijd ongelukkiger, door de nieuwigheid en onzekerheid. Het ligt eraan of mensen de uitkomst realistisch hadden ingeschat. Als de baan biedt wat ze ervan verwacht hadden worden ze gelukkiger. Wie het te rooskleurig heeft ingezien, is daarna ongelukkiger.”

Dat is ook precies het grote succes van televisieprogramma’s als Ik vertrek, waarin stellen worden gevolgd die in het buitenland het roer omgooien, vaak op basis van een fijne vakantie-ervaring. Onderzoeker De Bloom: „Op vakantie doen mensen dingen die ze thuis niet doen. Dat betekent niet dat je die activiteit thuis even leuk gaat vinden.” Job van Achterberg beseft dat goed: „Nu kan ik elk bier maken dat ik wil, maar straks moet ik ook op recept werken. En eigenlijk is brouwen voor 99 procent van de tijd de boel goed schoonmaken. Er mag absoluut geen bacterie bijkomen. Wie weet ben ik dat na drie maanden zat.”

Bij ex-verloskundige Margreet Brand verliep ook niet alles gelijk succesvol. „ Ik heb me toch maar weer deels beziggehouden met verloskunde en geprobeerd bij te verdienen met cursussen. Dat was niet waarom ik mijn baan heb opgezegd. Maar financieel is het lastig.” Nu, na vijf jaar ervaring opdoen en regelen, is haar eerste ‘Jij & ik’-event een feit. „Ik verwacht nu al 600 bezoekers. Dan ben ik blij dat ik heb doorgezet.”