Vleermuis en dolfijn leerden op dezelfde manier navigeren met ultrasoon geluid

Via exact dezelfde veranderingen in hun DNA hebben vleermuizen en dolfijnen in de loop van de evolutie eenzelfde eigenschap ontwikkeld: echolocatie, om te navigeren en prooi op te sporen. Dat blijkt uit onderzoek van Britse, Deense en Italiaanse wetenschappers (Nature, 5 september).

Het bijzondere zit ’m er niet in dat twee zulke verschillende diergroepen eenzelfde eigenschap hebben ontwikkeld in de strijd om te overleven. Dat gebeurt wel vaker – het verschijnsel heet convergente evolutie. Een voorbeeld is de ontwikkeling van stekels bij egels, sommige miereneters en de tenreks op Madagascar. En zo hebben vissen op de Noord- en Zuidpool onafhankelijk van elkaar geleerd antivrieseiwitten aan te maken.

Wel opmerkelijk is dat dolfijnen en vleermuizen identieke genetische veranderingen hebben ondergaan om echolocatie te ontwikkelen. Blijkbaar vraagt het uitzenden van ultrasoon geluid – via mond of neus – en het opvangen en verwerken van het teruggekaatste geluid, heel specifieke aanpassingen van gehoor en hersenen.

De onderzoekers brachten eerst het DNA van zes soorten vleermuizen in kaart, waarvan vier echolocatie gebruiken en twee niet. De genen van deze zes soorten werden vergeleken met in computerdatabanken opgeslagen DNA-sequenties van onder meer hond, koe, muis, mens en dolfijn. Daarna zoomden ze in op zo’n tien genen die een rol spelen bij gehoor. Ook keken ze naar genen die betrokken zijn bij het gezichtsvermogen, aangezien dolfijnen en vleermuizen beide zijn aangepast aan een omgeving met weinig licht. Uit deze analyse bleken de gehoor- en zichtgenen van de dolfijn en de echolocatie gebruikende vleermuizen als twee druppels water op elkaar te lijken. Ze hadden op precies dezelfde plekken in het DNA veranderingen ondergaan. Wat ook betekent dat bij de coderende eiwitten op identieke plekken aminozuren zijn veranderd. De genetici willen nu de precieze functie van de verschillende gehoor- en zichtgenen nauwkeuriger onderzoeken.

Marcel aan de Brugh