Op zoek naar de beste

Laptops, verzekeringen, waterkokers: overal is wel een vergelijkingssite voor. Maar hoe vind je de betrouwbaarste?

Illustratie Lars Zuidweg

Mijn laptop staat op het punt het te begeven. Het ding klinkt als een opstijgend vliegtuig als ik hem aanzet, kan nog geen twee minuten zonder stroom en loopt vaak vast. Tijd voor een nieuwe, dus.

Welke laptop het moet worden, weet ik nog niet. Hij mag niet te duur zijn, wordt vooral gebruikt voor schrijven en er moeten films op te bekijken zijn. ‘Laptop vergelijken’, tik ik in op Google. Dit verschijnt er: ‘Laptops vergelijken? KIESKEURIG.nl’, ‘laptops-vergelijken’, ‘vergelijk.nl’; ‘laptopsvergelijken.nl’; ‘Vergelijk de beste laptop | Consumentenbond’; ‘beslist.nl’; ‘besteproduct.nl’; ‘Laptops – tweakers’.

En dat is nog maar een greep uit de eerste pagina van de zoekresultaten. De ene website is schreeuwerig, de ander overzichtelijk. De één vergelijkt de producten op prijs, de ander op meerdere factoren. Sommige websites beoordelen de computers aan de hand van recensies van eigen bezoekers, andere vellen zelf een oordeel. Werkelijk alles valt online te vergelijken: vliegtickets, zorgverzekeringen, energieleveranciers en zelfs waterkokers. Het duizelt cijfers en prijzen en bovenal meningen. „Top hebbedingetje”, schrijft iemand. „Mooi apparaat”, „Wordt snel heet”, „Bevalt goed”. Wegwijs worden in vergelijkingssites blijkt een hele klus.

„De vraag is hoe betrouwbaar de tests zijn die online staan”, zegt Carja Butijn. „Iedereen kan er van alles op kwakken.” Butijn is universitair docent aan de Universiteit van Wageningen. Binnen de leerstoelgroep consumententechnologie voerde Butijn meerdere malen tests uit voor de Consumentenbond. Wasmachines, koffiezetapparaten; ze testte ze op prijs, duurzaamheid, gebruiksvriendelijkheid.

„Het is belangrijk dat neutrale entiteiten de producten beoordelen”, stelt Butijn. Niels Willems denkt er hetzelfde over. Hij is oprichter van vergelijkingssite Besteproduct. Daarop staan circa 75.000 producten – van wasmachines tot scheerapparaten en tablets. Het bedrijf heeft een omzet van zo’n anderhalf miljoen euro per jaar en heeft negen vaste werknemers.

Zijn website komt voort uit „frustratie”, zegt Willems. Op zoek naar een digitale camera op internet kwam hij alleen maar recensies van consumenten tegen. Die het eigenlijk nergens over eens waren – ook niet over wat de goede camera’s zijn. Dat was anders in vakbladen, vond Willems, die redeneren namelijk niet vanuit een „verwachtingspatroon”. „Als een dure laptop een keer een steekje laat vallen, krijgt het product meteen een lager cijfer. Maar dat maakt het nog geen slechte laptop. Andersom geldt hetzelfde.” Vakkenners, wil Willems maar zeggen, zien een product beter in vergelijking met andere producten.

Op zijn site voegt hij de beoordelingen van verschillende kenners samen. Testen die „grondig” zijn uitgevoerd wegen zwaarder mee. „Want sommige vakbladen strooien met achten en negens.”

Kun je dan helemaal niks met wat gebruikers zelf van een product vinden? Toch wel, zegt Willems: „Die zijn ook waardevol, want zij spreken uit ervaring.” Maar het is oppassen voor mensen die er misbruik van maken. Een fabrikant, winkelier of leverancier staat niets in de weg om zelf wat positieve recensies achter te laten. Hoe betrouwbaar zijn commentaren als ‘topdingetje’?

Booking.com, waar naar eigen zeggen elke dag wereldwijd rond 500.000 hotelovernachtingen worden geboekt, probeert dat te voorkomen. Door mensen zoveel mogelijk pas na de overnachting en betaling de mogelijkheid te geven een reactie te plaatsen. Kieskeurig, de vergelijkingsite van uitgever Sanoma, checkt elk commentaar dat op de site wordt gezet, zegt manager Mirelle Bos. „Want het gebeurt dat fabrikanten bureaus inhuren om positieve reacties te plaatsen.” Er wordt gelet op zinsopbouw en het soort woorden dat bezoekers gebruiken. Voor de site, die ongeveer drie miljoen unieke bezoekers per maand trekt, is dat belangrijk, want de beoordeling op de site is alleen gebaseerd op recensies van gebruikers.

De Consumentenbond – die ook vergelijkingsmateriaal online aanbiedt, al moet een bezoeker doorgaans wel lid zijn van de bond om dat in zijn geheel te kunnen bekijken – controleert zijn website met enige regelmaat op gekke en opvallende commentaren. Die zijn er volgens de bond gemakkelijk uit te vissen; een positieve reactie tussen allemaal negatieve reacties valt op.

Nemen de vergelijkingssites de rol van de Consumentenbond over? Nee, bezweert een woordvoerder. „We raden consumenten zelfs aan meerdere websites te bezoeken en goed te vergelijken.” Of een site betrouwbaar is, ligt ook aan de manier waarop het geld verdiend wordt. Het is niet zo dat een vergelijkingssite meteen onbetrouwbaar is als de eigenaren er ook mee verdienen. Maar hóé ze aan hun geld komen, dat is belangrijk. Liever geen laptop die mij alleen maar is aangeprezen omdat een adverteerder ervoor betaalt.

Prizewize vergelijkt energie, internet, telefonie en verzekeringen. Het krijgt een vast bedrag voor elke klant die via de site een nieuwe energieleverancier of zorgverzekering kiest, „enkele tientjes”, vertelt medeoprichter Hans de Kok. Een overstapprovisie dus. Vorig jaar stapten 80.000 mensen via Prizewize over op een andere energieleverancier. Meer wil De Kok daarover niet kwijt, dat is concurrentiegevoelig, zegt hij. De site trekt zo’n anderhalf miljoen bezoekers per kwartaal. „Maar veel mensen vergelijken bij ons en kopen niets.”

De Consumentenbond maakt ook gebruik van de database en software van het bedrijf van De Kok. Met meer vergelijkingssites is de bond een samenwerking aangegaan. De samenwerking met Prizewize werkt zo: mensen die via de Consumentenbond-site een energieleverancier vergelijken en direct willen overstappen, komen bij Prizewize terecht. Komt een klant via de Consumentenbond, dan delen de twee de overstapprovisie. Bezoekers kunnen overigens alleen direct overstappen als Prizewize een commerciële afspraak heeft met de leverancier.

Niels Willems verdient zijn geld voor elke klik op een link naar een webwinkel: per klik gaat er tussen de 15 en 40 cent naar Besteproduct. Daarnaast verdient het bedrijf aan advertenties – die, verzekert Willems, „de redactionele inhoud niet beïnvloeden”.

Het is niet altijd duidelijk waaraan websites verdienen. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) vergeleek eind vorig jaar 33 sites die financiële producten aanbieden en vergelijken. Van de 33 lieten achttien weten hoe ze geld verdienen, bij slechts vijf websites was dat goed vindbaar.

De AFM had meer kritiek: het is niet duidelijk op basis waarvan die sites vergelijken; ze zijn er niet open over en informatie is moeilijk te vinden. Ook de Nederlandse Mededingingsautoriteit waarschuwde in 2012 voor onvolledige vergelijkingssites.

Het loont dus om meerdere vergelijkingsites te bezoeken. En, jawel, ze onderling te vergelijken. Uiteraard is ook daar weer een oplossing voor: Snakewool. Snakewool vergelijkt vergelijkingssites. De site is open over de werkwijze. Al zou ook dat weer vergeleken kunnen worden.

Welke laptop het wordt? Ik ben er nog niet uit. Misschien toch maar advies vragen aan vrienden.