Zo maakt de Rus een kandidaat belachelijk

Moskovieten mogen na tien jaar weer een burgemeester kiezen De kans dat er een nieuwe komt, is klein Oppositieleider Navalny wint aan populariteit, maar moet eerst vijf jaar strafkolonie uitzitten

Correspondent Moskou

Het is een smerige campagne voor de burgemeestersverkiezingen, die zondag in Moskou worden gehouden en politieke betekenis kunnen hebben voor heel Rusland. Letterlijk smerig ook. „Zondagnacht is er via dat luik een baksteen in onze riolering geduwd”, zegt Maksim Sytsjov op de binnenplaats van het hoofdkwartier van oppositieleider Aleksej Navalny (37), in het centrum van Moskou. „We moesten de sanitaire dienst erbij halen.”

Eerder vonden er al spamaanvallen plaats op telefoons van vrijwilligers, en werden de campagnekranten gestolen.

En dan zijn er nog de zogenoemde provocaties, een beproefde verkiezingstechniek in Rusland. De verkiezingsleuzen van Navalny die ineens om de nek van een standbeeld van nationale dichter Aleksandr Poesjkin hingen, bijvoorbeeld. Poesjkin is een symbool van nationale eenheid en de reactie op foto’s die werden rondgeblogd was dus eenduidig negatief. Volgens Navalny is het een opzetje geweest van een politieke tegenstander.

Hetzelfde zou gelden voor het bericht in de krant Izvestija dat Navalny zelf van plan is hooligans op zijn eigen kantoor af te sturen en enorme files in de stad te creëren, om daar vervolgens de zittende burgemeester de schuld van te kunnen geven.

Op een zeepkist in de stad

De oppositieleider en corruptiebestrijder Aleksej Navalny is de enige van de vijf tegenkandidaten die zijn achterban afgelopen weken serieus zag groeien. Maar de kans dat Moskou een nieuwe burgemeester krijgt, lijkt klein. Volgens de jongste officiële peilingen kan Sergej Sobjanin, burgemeester sinds 2010, rekenen op 62 procent van de stemmen.

Navalny, die volgens deze peiling op nummer twee eindigt met 16 procent, werd deze zomer veroordeeld tot vijf jaar strafkolonie wegens corruptie. Hij is in afwachting van zijn hoger beroep. Er lopen ook nog andere strafrechtelijke onderzoeken tegen hem. Alleen daarom al is het moeilijk voor te stellen dat hij daadwerkelijk burgemeester wordt.

Maar misschien kan Navalny, die al weken lang elke dag drie keer ergens in de stad op een zeepkist staat, er wel voor zorgen dat er een tweede ronde komt. Dat is een opwindende gedachte voor de Russische hoofdstad, die tien jaar geleden voor het laatst een burgemeester koos: imker Joeri Loezjkov werd herkozen, die er al tien jaar zat.

Sergej Sobjanin (55) werd in 2010 aangewezen als Loezjkovs opvolger. Hij is een klassiek bestuurder: in het sjieke pand waar zijn verkiezingsstaf is gehuisvest, staan burgers in de rij om achter gesloten deur vragen en klachten te melden aan een medewerker, die belooft dat ze „grondig geanalyseerd” zullen worden.

Het verschil met het open kantoor van het team van Navalny is tekenend. Daar krijgt de bezoeker de vraag hoe hij of zij wil helpen in de campagne, onder het mom: democratie begint bij jezelf.

In juni nam Sobjanin zonder opgaaf van redenen ontslag als burgervader en schreef verkiezingen uit. Hij maakte daarna bekend maar als onafhankelijk kandidaat mee te zullen gaan doen.

Analisten houden het erop dat hij zijn mandaat wilde versterken en verlengen nu hij nog populair is. Als onafhankelijke kandidaat zou hij zich in de campagne niet langer hoeven te verdedigen als lid van Poetins regeringspartij Verenigd Rusland, die besmeurd is geraakt door corruptieschandalen. Veel van deze schandalen werden blootgelegd door Navalny.

Dekentjes in het park

De blauw-witte beer uit het logo van Verenigd Rusland is dus nergens in Moskou te zien, alsof de grootste partij van het land in rook is opgegaan. Sobjanin, die wel de steun heeft van Verenigd Rusland, koos voor frisgroen als campagnekleur, om zijn grootste succes als burgemeester tot nog toe te benadrukken: de wedergeboorte van het parkleven in Moskou.

In het Gorki Park voor Cultuur en Ontspanning aan de Moskva-rivier heeft Sobjanin een creatief directeur aangesteld die ervoor zorgde dat tout Moscou er nu jeu de boules speelt, sangria drinkt en onder dekentjes in de open lucht naar films kijkt. In de winter kan er geschaatst worden tussen koek-en-zopietenten. Ook de hipsters die vorig jaar tegen president Poetin de straat opgingen, komen hier.

Sobjanin heeft Moskou, dat door zijn voorganger werd volgebouwd met winkelcentra, opgevrolijkt en aangekleed. De fundamentele problemen met corruptie, files, illegale immigranten en nog meer corruptie in Moskou heeft de burgemeester weliswaar nog niet opgelost.

Sobjanin is, in liberaal jargon, een ‘beproefd bureaucraat’. Geen product van de democratie, maar een Siberische gouverneur die door het Kremlin naar deze positie werd gedirigeerd. Vervolgens nam hij een reeks besluiten die op instemming konden rekenen van de democratische middenklasse. Dat maakt het moeilijk al te hard op hem te mopperen.

Een kleine scheur in Sobjanins imago veroorzaakte Aleksej Navalny vorige maand met een onderzoekje naar het familiebezit, waarmee hij poogde aan te tonen dat de burgemeester net zo corrupt is als de partij Verenigd Rusland waar hij afstand van nam.

Sobjanins dochter Olga van zestien blijkt op papier eigenares van een appartement van driehonderd vierkante meter ter waarde van bijna 2 miljoen euro in hartje Sint-Petersburg, in een pand waar ook enkele (oud-)ministers wonen.

Kort daarop werd Navalny zelf beschuldigd van schending van de regels voor campagnefinanciering. Waarop hij de twee luxe flats van Sobjanins andere dochter onder de aandacht bracht.

Terwijl Sobjanin de stadse elite voor zich probeert te winnen, zocht Navalny de gewone man in de saaie buitenwijken op. In de schaduw van hoge flats, op kilometers afstand van Gorki Park, kwam hij laten zien dat hij ‘een van ons’ is. Dat hij zelf met vrouw en twee jonge kinderen in een klein appartement woont in net zo’n goedkope flat. Dat hij net als zijn buren voor een blikje gecondenseerde melk in de rij staat. „Navalny - Normalny”, zeggen ze op het verkiezingskantoor: Navalny is normaal. Daarmee is hij een uitzondering in de Russische politiek.

Vooralsnog pakt de campagne voor beide kandidaten voordelig uit. Aleksej Navalny zag zijn naamsbekendheid groeien, wat op zijn minst zal troosten als hij straks in een strafkolonie zit. En Sergej Sobjanin laat zien dat hij als ‘echte democraat’ niet bang is voor zijn serieuze concurrenten.