Nederland aansprakelijk voor dood drie moslims in Srebrenica

Nabestaanden van de vermoorde elektricien Rizo Mustafic reageren op de uitspraak van de Hoge Raad Foto ANP/Martijn Beekman

Nederland is aansprakelijk voor de dood van drie moslims in Srebrenica in 1995, en moet de nabestaanden schadeloos stellen. Dat is de uitspraak die de Hoge Raad vanochtend heeft gedaan in zaken die in 2002 zijn aangespannen door de nabestaanden van drie moslimmannen uit Srebrenica, aldus NRC-verslaggever Marcel Haenen.

Twitter avatar MarcelHaenen Marcel Haenen Petje af voor advocaat Liesbeth Zegveld. Nederland moet nabestaanden omgekomen moslims Srebrenica schadeloos stellen http://t.co/z2FPpvoViL

Daarmee volgt de hoogste rechtbank van Nederland een uitspraak van het hof in Den Haag. Net als het hof vindt de Hoge Raad dat de staat verantwoordelijk is voor het optreden van Dutchbat. Hoewel de missie onder VN-vlag werd gevoerd laat het internationaal recht toe dat het optreden van de Nederlandse militairen ook wordt toegerekend aan de Nederlandse staat. Die had namelijk ‘effective control’ over het optreden van Dutchbat, aldus de rechter.

Slachtoffers hadden toevlucht gezocht op Nederlandse basis

De slachtoffers zijn de vader en de broer van Hasan Nuhanovic, die tolkte voor de Nederlandse troepen, en Rizo Mustafic, die als elektricien voor Dutchbat werkte. Zowel Mustafic als Nuhanovic had met familieleden toevlucht gezocht op de basis. Toen de Bosnisch-Servische troepen oprukten mocht alleen Nuhanovic blijven.

Het dossier is “een nationaal trauma voor Nederland en het magnum opus van mensenrechtenadvocaat Liesbeth Zegveld”, zo schreef Haenen in aanloop naar de uitspraak van vandaag. Hij sprak met Zegveld over de zaak, en de eerdere stellingnames van de landsadvocaat en de advocaat-generaal:

“De landsadvocaat heeft de Hoge Raad een aparte brief geschreven dat als het oordeel van het hof in stand blijft, dit grote consequenties zal hebben. Lidstaten van de VN zullen volgens hem niet langer bereid zijn troepen voor vredesoperaties te leveren als er feitelijk een soort risicoaansprakelijkheid voor de mislukkingen komt te liggen bij deelnemende landen.

Maar de advocaat-generaal concludeerde in mei gelukkig dat hij best snapt dat de militairen van Dutchbat het moeilijk hadden, maar dat is geen reden fundamentele mensenrechten te schenden.”

Zegveld ‘heel gelukkig’ met oordeel

Zegveld is ‘heel gelukkig’ met het oordeel van de Hoge Raad, zo laat ze weten in een reactie op het vonnis:

“Ik ben heel gelukkig, heel blij voor de mensen dat eindelijk hier toch recht is gesproken. En naar mijn heilige overtuiging: recht zoals het moet klinken. En dat is: degene die beslist, die is verantwoordelijk. En dat kun je niet wegwuiven met een VN-vlag. Als je kunt beschermen, dan bescherm je.”

Het vonnis maakt volgens Zegveld duidelijk dat ook bij moeilijke vredesoperaties de rechter kijkt naar het handelen van militairen. “En dat het niet acceptabel is dat hun handelen niet meer tegen het licht van de regels wordt gehouden.” En dat heeft de Hoge Raad vandaag gedaan.

‘waarschijnlijk geen invloed op toekomstige operaties’

Zegveld verwacht niet dat dit vonnis van invloed is op toekomstige vredesoperaties:

“We moeten niet anders willen dan dat ook vredesoperaties tegen het licht van het recht worden gevoerd. Je moet niet willen dat ze helemaal buiten het recht komen te staan. Daar is helemaal niemand mee gediend.”

Het vonnis maakt verder de weg vrij voor een schadevergoeding. Maar daar denkt Zegveld vandaag in elk geval nog niet aan. “Deze uitspraak heeft zo veel meer impact dan elk geldbedrag kan hebben.”

Srebrenica viel in de zomer van 1995. Nederlandse blauwhelmen hadden de opdracht de VN-enclave te beschermen, maar konden de tweeduizend zwaarbewapende Serviërs geen tegenstand bieden. Zeven- tot achtduizend moslimmannen werden uit de enclave weggevoerd en vermoord.

Oppositie eist dat Nederland excuses aanbiedt

D66, SP en de ChristenUnie willen dat het kabinet excuses aanbiedt aan de nabestaanden van de drie moslimmannen, meldt het ANP. SP-Kamerlid Harry van Bommel zou dat een ‘terechte erkenning’ vinden, evenals D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma (D66) en Joël Voordewind van de ChristenUnie.
In een reactie vergelijkt Van Bommel de zaak met de recente schadevergoedingen die Nederland uitkeert aan nabestaanden van vermoorde mannen in het voormalige Nederlands-Indië:

“Dit is vergelijkbaar want de Nederlandse Staat schiet altijd meteen in een verdedigende houding en stuurt aan op rechtszaken. Het zou wenselijk zijn dat het kabinet hier lering uit trekt.”