Leeuwarden Culturele Hoofdstad van Europa in 2018

Leeuwarden mag in 2018 samen met de Maltese hoofdstad Valletta de titel ‘Culturele Hoofdstad van Europa’ dragen. De jury, die bestaat uit vertegenwoordigers uit het Europese en Nederlandse culturele veld, verkoos de stad boven Eindhoven en Maastricht.

De burgemeester van Leeuwarden Ferd Crone (midden) juicht na de bekendmaking van de verkiezing van de Culturele Hoofdstad van Europa 2018. Foto ANP/ Evert Elzinga

Leeuwarden mag in 2018 samen met de Maltese hoofdstad Valletta de titel ‘Culturele Hoofdstad van Europa’ dragen. De jury, die bestaat uit vertegenwoordigers uit het Europese en Nederlandse culturele veld, verkoos de stad boven Eindhoven en Maastricht.

Juryvoorzitter Manfred Gaulhofer sprak van een unanieme, maar moeilijke beslissing. “Alle drie de steden waren erg overtuigend.” Leeuwarden genoot de voorkeur van de jury dankzij de innovatieve aanpak die in het bidbook werd gepresenteerd.

De dertienkoppige jury overhandigde het advies aan minister Jet Bussemaker van Cultuur, die samen met collega’s uit de Europese Unie in het voorjaar van 2014 de stad formeel aanwijst. Begin deze week bezochten juryleden alle drie de kandidaatsteden.

“Geld heeft niet de doorslag gegeven”

Onze kunstredacteur Pieter van Os was aanwezig bij de bekendmaking in Felix Meritis in Amsterdam:

“Het geld heeft niet de doorslag geven, zo blijkt. Leeuwarden stelt een minder groot budget in het vooruitzicht voor 2018 dan Maastricht en Eindhoven. Het is duidelijk dat de jury heeft gekozen voor het verhaal van een krimpregio, die meent dat dit instituut, Culturele hoofdstad van Europa, meer dynamiek naar de regio kan brengen. Maastricht presenteerde zich ook zo, maar was kennelijk minder overtuigend. Eindhoven presenteerde zich als de slimste, meest innovatieve regio van Europa, maar eentje die nog net de kers op de taart mist: creativiteit. Die had moeten komen met de miljoenen die overheid en bedrijfsleven in het culturele feest van de hoofdstad hadden gestopt.”

Vertegenwoordigers van Leeuwarden reageerden op Omrop Fryslân, veelal in het Fries, uitgelaten op het nieuws, schrijft persbureau Novum. Zij benadrukten dat de stad culturele hoofdstad wordt voor iedereen. “Je maakt elkaar rijker. We zijn het voor Nederland, niet alleen voor Friesland.”

De burgemeester van Eindhoven, Rob van Gijzel, is teleurgesteld. “Ik voelde wel iets aankomen”, zei hij tegenover Omroep Brabant:

“We hadden het moeten worden. Niet gebeurd.”

Burgemeester Onno Hoes van Maastricht reageerde op Twitter:

Twitter avatar onnohoes Burgemeester Hoes Wat een ontknoping. Leeuwarden van harte gefeliciteerd. Maastricht blijft bouwen aan de vernieuwde Euregio. De basis hebben we samen gelegd.

Leeuwarden underdog, kleinste budget

Leeuwarden zette zichzelf als underdog neer. De stad had het kleinste budget (56 miljoen euro) en wil zich richten op cultuur in de allerbreedste zin van het woord. Het motto was ‘Mienskip’, Fries voor gemeenschapszin. De thema’s van het evenement zijn water, land en horizon.

Eindhoven en Maastricht trokken allebei ruim meer uit voor hun plannen. Eindhoven had het duurste plan van de drie steden: het budget was ruim 140 miljoen. Het plan was van de stad een ‘proeftuin’ voor Europa te maken. Het motto is ‘Imagination Designs Europe’.

Maastricht (80 miljoen) wilde zichzelf onder het motto ‘Europa herontdekt’ in een combinatiebid met de Euregio Maas-Rijn (o.a. verder Aken, Luik, Hasselt, Heerlen en Genk) als typische internationale stad profileren vanwege zijn ligging. Een van de dingen die Maastricht wilde doen, was het ‘vergeten hoofdstuk over cultuur’ in het Verdrag van Maastricht (1992-93) herschrijven.

Op de kaart zetten, maar ook economische impuls

De titel is bedoeld om de “rijkdom en verscheidenheid van Europese culturen te laten zien” en voor de steden een kans om zichzelf op de kaart te zetten.

De steden rekenen daarbij ook op een economische impuls en steken er flink wat eigen geld in, want de bijdrage vanuit de Europese Unie is slechts 1,5 procent van de totale uitgave. Ze doen dit, omdat de effecten er volgens de gemeenteraadsmeerderheden in de vijf steden naar zijn, schreven kunstredacteuren Claudia Kammer en Pieter van Os vorig jaar in NRC Handelsblad. Eindhoven zette hoogleraar vrijetijdswetenschappen aan de Universiteit van Tilburg Greg Richards in om het effect van de titel te onderzoeken. Die kwam tot de conclusie dat de Europese steden gemiddeld bijna twee keer hun investering terugverdienen.

“Wie de bidbooks leest, ziet dat de kandidaat-steden naast de economische voordelen, ook geloven in minder meetbare effecten, als groeiende gemeenschapszin, meer culturele diversiteit, een betere relatie tussen stad en platteland, en zo meer.”

Den Haag en Utrecht vielen eerder af

Den Haag en Utrecht vielen vorig jaar al af. Den Haag had toen al 2,5 miljoen euro aan voorbereidingskosten uitgegeven, Utrecht 1,2 miljoen. Verslaggevers van RTV Utrecht vingen destijds op dat Utrecht niet doorging naar de tweede ronde, omdat de stad de eretitel en economische impuls niet zo hard nodig zou hebben vergeleken met de andere steden. De formele reden voor de afwijzing van de bidbooks is geheim gebleven.

Jaarlijks mogen twee landen een stad aanwijzen als culturele hoofdstad. Voor 2018 waren dat Nederland en Malta. Laatstgenoemde koos in 2011 al voor hoofdstad Valletta. Eerdere Nederlandse steden die de titel kregen zijn Amsterdam (1987) en Rotterdam (2001).

Dit jaar zijn Košice in Slowakije en het Franse Marseille de culturele hoofdsteden van Europa.