Europa moet zich ‘echt boos’ maken

Het Europarlement onderzoekt het NSA-schandaal. Gisteren werden deskundigen gehoord.

Jacob Appelbaum houdt zijn mobieltje omhoog. „Dit ding heb ik zelf helpen ontwikkelen, het is volledig versleuteld, niemand kan nagaan met wie ik mail of bel. En dit is geen onbereikbare droom, dit is technologisch nu al mogelijk. Waarom heeft niet iedereen zo’n ding dan? Waarom hebben jullie dit niet?” Hij wijst naar de Europarlementariërs en journalisten in de zaal, die wat ongemakkelijk lachen. „Omdat systemen doelbewust kwetsbaar worden gehouden. Veiligheidsdiensten zeggen in feite: wij waarborgen jullie veiligheid door jullie onveilig te maken.”

De Amerikaanse onderzoeksjournalist en hacker Appelbaum sprak gisteren in Brussel op de eerste, drukbezochte parlementaire hoorzitting aangaande de onthullingen over veiligheidsdienst NSA. Het nieuws over het NSA-programma PRISM, in juni, zorgde voor woedende reacties in het Europees Parlement, dat een commissie opdracht gaf tot een onderzoek dat nog dit jaar moet zijn afgerond.

Ook te gast in Brussel, via een videoverbinding: Alan Rusbridger, de hoofdredacteur van The Guardian, de Britse krant die het spionageschandaal aan het rollen bracht. „In de oude wereld”, zegt Rusbridger, „was spionage iets tussen staten. Nu hebben we het over een verbond tussen staten en grote corporaties en over het massale oogsten van informatie, zonder publiek of democratisch debat.” En het gebeurt niet alleen in de VS of het Verenigd Koninkrijk. Deze zomer onthulde Le Monde dat ook in Frankrijk een groot aftap-programma bestaat.

Waarom gebeurt dit? Dat is de vraag die op ieders lippen brandt. Waarom richten inlichtingendiensten zich niet op terroristen of andere potentiële verdachten en vijanden, maar willen ze iedereen in de gaten houden? Dat is voor de Europarlementariërs moeilijk te bevatten. Volgens Appelbaum gaat het om controle, om economische belangen en politieke repressie, waaronder het kort houden van journalisten. Hijzelf is tientallen keren aangehouden en verhoord door Amerikaanse inlichtingendiensten - hij weet officieel nog steeds niet waarom - en is inmiddels geëmigreerd naar Berlijn. Terrorisme is volgens Appelbaum, die onder meer voor Der Spiegel werkt, beduidend minder belangrijk en dient vooral ter rechtvaardiging.

Wat kan Europa doen, willen de Europarlementariërs tot slot weten. Allereerst: zich boos maken, zegt Jacques Follorou van Le Monde. Hij verbaast zich over de matte reacties op zijn publicaties. Hij wijt dat aan het sterke „centralisme” in Frankrijk. „Onze cultuur van ‘tegenmacht’ is armoedig.” Appelbaum raadt overheden aan om zwaar in te zetten op de ontwikkeling van beveiligingssoftware. „Er moet meer geld naar onderzoek om systemen veiliger te maken.”