Een Moslimbroeder denkt de volgende keer wel twee keer na

Er is vooral aandacht voor Syrië. Maar in Egypte leidt de ontbinding van de Moslimbroederschap ondertussen tot radicalisering, stelt Geerlof de Mooij

De situatie in Syrië domineert de laatste weken het nieuws. Terwijl de kranten vol staan met Syrië, horen we weinig anders over ’s werelds turbulentste regio – het Midden-Oosten. Waarschijnlijk is dat niet meer dan terecht. De Syrische tragedie is urgent en belangrijk, en het debat in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten over wel of geen interventie zal – wat er ook besloten wordt – het buitenlandbeleid van de grootmachten voor de aankomende jaren bepalen. Dat betekent echter niet dat er elders in de regio, in Egypte, niets gebeurt.

Integendeel. Al meer dan duizend mensen zijn omgekomen in Egypte sinds 14 augustus, als gevolg van gewelddadige confrontaties tussen Moslimbroeders en het leger na de afzetting van president Morsi. Het dodental liep tijdens deze confrontaties gestaag op, en buitenlandse bemiddelingspogingen leidden tot niets. De explosie kwam op woensdag 14 augustus, toen het leger met bruut geweld de protestkampen van Morsi’s aanhangers liet ontruimen.

Zelfs als de afgelopen weken niet de bloedigste waren van de Arabische Lente – de oorlog in Syrië heeft de lat erg hoog gelegd – zal het geweld een harde klap zijn voor hen die hoop hadden op vreedzame verandering, in Egypte en daarbuiten. Wat het uiteindelijke aantal ‘martelaren’ ook wordt, de onvermijdelijke les – voor beide partijen – is dat Egypte politieke samenwerking, niet bruut geweld, nodig heeft om zijn problemen op te lossen.

Diplomatieke pogingen om een eind te maken aan de gevechten in Kairo kwamen nooit ver. Het Westen liet het opzichtig na de machtsovername van het leger te veroordelen. Het gevolg is dat het leger zich gesterkt voelt in zijn positie en niet bereid is te onderhandelen. De Moslimbroeders, (terecht) woedend over de manier waarop de democratisch verkozen Morsi werd afgezet, zijn al net zo onwelwillend om vrede te sluiten.

Intussen overweegt het militaire regime om de Moslimbroederschap te ontbinden. Dit eventuele verbod op de fundamentalistische partij zou grote gevolgen kunnen hebben voor de situatie in Egypte. Het heeft de Moslimbroederschap decennia gekost om de constitutionele democratische waarden te aanvaarden en om geaccepteerd te worden in het politieke proces. Het ontbinden van de beweging zou daarom weleens averechts kunnen werken.

Terwijl sommige gematigde groeperingen binnen de Moslimbroederschap zich wellicht zullen overgeven en de nieuwe status quo zullen accepteren – zoals we in het verleden zagen – zal de teleurstelling en onvrede onder haar aanhang, met het vooruitzicht op politieke repressie, ook kunnen leiden tot fragmentarisering en radicalisering. We hebben dat eerder zien gebeuren in Egypte, begin jaren 80, en in Algerije, begin jaren 90.

Aanhangers van de Moslimbroederschap zullen de komende jaren wel twee keer nadenken voordat ze aan het volgende politieke proces zullen deelnemen. Teleurgestelde en boze moslimjongeren zullen hun heil zoeken bij extremistische groeperingen en voor het geweld kiezen om hun doelen te vervullen. Het militaire regime laat ze geen keus: de politieke weg is gesloten, dus resteert geweld als enige mogelijkheid.

Het overgrote deel van de Moslimbroeders is nog ongewapend, maar sympathiserende extremisten schuwen het geweld niet. Zo richtten groepen radicale moslims hun woede op de kleine, kwetsbare Koptische gemeenschap, die de machtsovername van het leger steunde. De mogelijkheid bestaat dat dergelijk geweld zich zal verspreiden – met aanhangers van de Moslimbroederschap door het hele land – wat zou kunnen leiden tot nog meer repressie door het leger en daarmee tot nog meer doden.

Vooralsnog houdt de aanhang van Morsi het bij demonstraties, waarbij ze – ten onrechte – veronderstelt dat het hun de sympathie van de bevolking zal opleveren. Het is de vraag hoelang ze dat nog zal volhouden. Het leger lijkt in ieder geval niet te gaan stoppen met het neerslaan van de demonstraties voordat ze volledig de kop zijn ingedrukt. Het wachten is op het volgende bloedbad, en de volgende groep Moslimbroeders die besluit dat vreedzaam demonstreren verleden tijd is.

De Moslimbroederschap heeft decennia geleden het gebruik van geweld als machtsstrategie afgezworen. Het jammerlijke mislukken van haar korte democratische avontuur zou daar echter verandering in kunnen brengen. Radicalisering van sommige moslimbroeders ligt in het verschiet. Nu al klinken er berichten over wapens die vanuit Libië Egypte binnen worden gesmokkeld en over aanvallen op legerposten in de Sinaï. Beide zijn alarmerende indicatoren voor wat misschien wel een trend kan gaan worden in deze onzekere en angstige periode in Egypte.