Dwarslaesie hebben, is een parttime baan

Nederland is niet erg rolstoeltoegankelijk. Na zijn dwarslaesie besloot Gerard de Nooij daarom een platform op te richten: Ongehinderd.nl

Het is precies acht jaar geleden dat Gerard de Nooij (31) met zijn motor tegen een auto aanreed. Het gebeurde in een dorpsstraatje in het Brabantse Son en Breugel. Hij was op weg naar een vriend toen er ineens een auto opdoemde die uit een parkeervlak kwam rijden en raakte klem tussen auto en motor.

Dat het ernstig was, wist hij meteen. Liggend op straat voelde hij hoe warm het asfalt was. Maar hij voelde dat alleen aan zijn handen en schouders. Zijn billen en benen voelden niets. Er stonden mensen om hem heen. Iemand huilde. Zijn gedachten schoten in flarden door zijn hoofd. Hij dacht: mijn vader zou me nu kunnen helpen. Meteen daarna: oh nee, dat kan niet meer. Een jaar eerder was zijn vader overleden. Op dat moment kwam er rust over hem heen. Totale rust. De absolute zekerheid: „Dit ga ik aanpakken.” De Nooij brak twee wervels en liep zo een dwarslaesie T4 op: onder de vierde borstwervel – „tepelhoogte” – heeft hij geen gevoel meer. Na twee weken morfine, slaapmiddelen en operaties verruilde hij het ziekenhuis voor een revalidatiecentrum.

Natuurlijk vlogen er soms spullen door de kamer, zegt hij. Maar hij is te rationeel om daarin te blijven hangen. Door het „afkijken van de kunst” bij anderen en door veel sporten mocht hij al na vier maanden naar huis. Dat was niet meer naar het studentenhuis in Nijmegen dat alleen met trappen bereikbaar was. Thuis was voorlopig het huis van zijn moeder, die een badkamer op de begane grond had.

Hij pakte zijn studie facility management op, haalde opnieuw zijn rijbewijs: dit keer voor een auto met handbediening. Maar de zorgeloosheid was verdwenen. Hij kon niet meer zomaar alles doen, maar moest ineens alles plannen. De Nooij: „Een dwarslaesie is een parttime baan. Als de helft van je lichaam het niet meer doet, heb je een hoop ongemakken.” Doorligplekjes, bijvoorbeeld, die je krijgt als je te lang zit. „Ik heb jou al een paar keer zien verzitten, maar ik krijg die informatie niet, ik voel dat niet.” Eén keer moest hij door een doorligwond drie maanden op bed blijven. „Ik doe er álles aan om te zorgen dat dat niet meer gebeurt.” Door elke dag te sporten, bijvoorbeeld, ook om de gewrichten te trainen die hij niet meer gebruikt. Doet hij dat niet, dan groeit alles vast.

En wil hij met vrienden op stap, dan moet hij van tevoren uitzoeken hoe hij er komt. Of hij de kroeg in kan. Of er een trap is, of een hoge drempel. Of hij het toilet kan gebruiken. Dat laatste kun je als rolstoeler in een kroeg vaak vergeten, zegt De Nooij. Die zijn in Nederlandse cafés meestal op een hogere of lagere verdieping, en bij voorkeur zo klein mogelijk.

Het waren die frustrerende momenten waardoor hij op het idee kwam. De momenten waarop hij ergens niet in of bij kon, loodzware deuren, de eeuwige trappen voor de Nederlandse historische panden, de kledingboetiekjes waar zijn rolstoel niet door de gangpaden past. „Ik ontdekte dat we in Nederland heel erg achterlopen als het gaat om rolstoeltoegankelijkheid.” Wat hij miste, was een website waarop hij de locaties kon vinden die wél goed bereikbaar zijn met een rolstoel, een rollator of een stok.

Neem bijvoorbeeld het openbaar vervoer in de stad. Bus, tram en metro zijn lokale voorzieningen die overal verschillend geregeld zijn. Als bezoeker van een stad weet je dus niet of je daar een beetje fatsoenlijk met een rolstoel de bus in komt. De Nooij: „In Eindhoven zijn bijvoorbeeld veel bushaltes toegankelijk gemaakt doordat het perron verhoogd is. Maar in Tilburg of Den Bosch is dat vast weer heel anders. Er moest een community komen waarop dat gedeeld kan worden door de bewoners.”

En dus besloot hij die website zelf op te zetten, samen met compagnon Michael Verhees die hij had ontmoet in het revalidatiecentrum en die ook een dwarslaesie had opgelopen door een motorongeluk.

In 2010 ging Ongehinderd.nl online. Daarop is ook het terras terug te vinden dat De Nooij uitkoos voor het interview. Het Eindhovense café Usine krijgt vijf sterren op zijn site; lees je dat de drempel hier maximaal 2 centimeter hoog is, de vrije doorgangsbreedte minimaal 85 centimeter en de toiletten ruim en gelijkvloers.

Hulp nodig hebben, zegt hij, is vervelend. Daarom gaat hij bijvoorbeeld ook nooit met de trein. „ Je hebt een mannetje nodig voor het instappen, het overstappen en het uitstappen. Als de trein vertraging heeft, of als je mannetje geen zin heeft, heb je pech. En je moet met je rolstoel op een liftje om in de trein te komen. In het buitenland is dat veel beter geregeld. In Berlijn zijn er liften naar het perron en is het perron gelijkvloers met de trein. Ik kan daar gewoon zelf de trein in rijden.”

In Nederland zitten 250.000 mensen in een rolstoel. Nog eens 700.000 lopen er met krukken, een rollator of een stok. Openbare gebouwen, zoals bibliotheken, zijn voor hen verplicht toegankelijk gemaakt. Maar bedrijfspanden – horeca, winkels – hebben die verplichting niet. Anders dan bijvoorbeeld in de Verenigde Staten, Duitsland of Groot-Brittannië, waar het heel belangrijk wordt gevonden dat iedereen kan deelnemen aan de maatschappij, zegt De Nooij. Komt volgens hem mede door de grote groep veteranen die in een rolstoel zit. „Wat dat betreft, is het jammer dat die groep in Nederland niet groot genoeg is om iets vergelijkbaars te forceren. Zodra je in Nederland het ziekenhuis verlaat, heb je een probleem.”

De website Ongehinderd.nl was nog maar net in de lucht toen de gemeente Eindhoven contact zocht. Of De Nooij en zijn compagnon de openbare gebouwen in de stad in kaart wilden brengen. Een betaalde opdracht, dus besloten ze een bedrijf op te richten. Vrijwilligers van het Platform Gehandicaptenbeleid Eindhoven bezochten en keurden winkels, buurthuizen, wijkcentra en recreatiegelegenheden in de stad. Na de gemeente Eindhoven volgde Den Haag. Per stad zijn er ongeveer 7.000 mensen actief in de community. Een paar keer per dag worden nieuwe locaties toegevoegd. Volgend jaar lanceert hij een vernieuwde website. Zijn eerste doel is dat die website 50 procent van Nederland gaat dekken.

Maar daar houdt zijn ambitie niet op: Ongehinderd.nl moet in een vertaalde versie actief gaan worden gebruikt in de andere Europese landen. En als dat gelukt is, kun je net zo goed wereldwijd gaan, vindt De Nooij. „Mensen met een beperking zijn er in de hele wereld.” Een eerste stap in zijn internationale ambities is de samenwerking met Buitengewoon Reizen, een reisbureau voor rolstoelers. Op de site kunnen bezoekers dan vinden wat ze kunnen doen in buitenlandse steden en toeristische regio’s, hoe ze er kunnen komen en of het geschikt is voor mensen met een mobiliteitsbeperking.

De Bart de Graaff Foundation heeft De Nooij dit jaar geselecteerd als ‘bikkel’. Het fonds investeert in zijn bedrijf en helpt hem met het schrijven van zijn businessplan. De Nooij: „Het is heel handig dat ik hulp krijg bij vragen als: laten we de bedrijven die genoemd worden betalen, gaan we subsidies aanvragen?”

Denkt hij nog weleens na over een leven zonder dwarslaesie? De Nooij: „Die beperking heeft me zoveel goeds gebracht dat ik met niemand meer wil ruilen. Iedereen wil gelukkig worden. Een doel hebben in het leven. Dat was me ook zonder rolstoel wel gelukt. Maar dan was ik dit bedrijf niet begonnen. Dan was ik niet al die inspirerende mensen tegengekomen die me nu verder brengen. Had ik andere mensen niet geholpen zoals ik nu doe. Ik krijg dagelijks mails van mensen met ideeën voor de website en van mensen die me een hart onder de riem willen steken. Dat wil ik echt niet inruilen.”