Achtergrond Meer vrouwen, maar dat quotum halen we niet

Redacteur Economie

Nooit eerder hadden Nederlandse beursondernemingen zoveel vrouwen in hun raad van commissarissen als nu. Het aandeel vrouwen steeg dit jaar naar 18 procent, vergeleken met bijna 14 procent in 2012. Er zijn nu 80 van de 445 commissarissen vrouw. Zet die trend voort, dan is het Nederlandse wettelijke streefgetal – 30 procent vrouwen in raden van commissarissen in 2016 – zeker haalbaar.

Dat blijkt uit de Female Board Index die vandaag verschijnt, een jaarlijks onderzoek uitgevoerd door Mijntje Lückerath, hoogleraar Corporate Governance aan de Universiteit van Tilburg. Zij laat sinds 2007 het verloop zien van het aantal vrouwen in raden van bestuur en raden van commissarissen van 85 Nederlandse bedrijven die zijn genoteerd aan de beurs in Amsterdam.

Maar er is niet alleen goed nieuws. De groei van het aantal vrouwen in raden van bestuur blijft juist achter: tussen de dertig nieuwe bestuurders die dit jaar werden benoemd, zaten slechts drie vrouwen. Dat is er maar één meer dan vorig jaar. Van alle bestuurders van Nederlandse beursondernemingen is nu 4,7 procent vrouw (10 van de 213 bestuurders), vergeleken met 4,1 procent vorig jaar. Het streven naar eveneens 30 procent vrouwen in raden van bestuur wordt in dit groeitempo niet in 2016, maar pas in 2055 gehaald.

In Nederland is er sinds 1 januari een wettelijk streefgetal dat het aantal vrouwen aan de top moet bevorderen. In 2016 moeten raden van commissarissen én raden van bestuur voor 30 procent uit vrouwen bestaan. Daar voldoet nu geen enkel bedrijf aan. PostNL komt nog het dichtst in de buurt, met respectievelijk 29 procent en 50 procent vrouwen. Dertien beursondernemingen voldoen aan het streefgetal voor één van de twee.

Er zijn geen gevolgen verbonden aan het niet behalen van het streefgetal. In 2016 verdwijnt de wetgeving weer, of dat nou wel of niet is behaald.

Of het afdwingen van een verplicht quotum het gewenste effect zou hebben, is de vraag. In Noorwegen, waar in 2003 een verplicht quotum werd ingevoerd van 40 procent vrouwelijke commissarissen voor beursgenoteerde ondernemingen, hebben bedrijven een waardedaling ondergaan. Dat concludeerden onderzoekers van de Universiteit van Michigan eerder dit jaar. De quota hebben geleid tot ‘jongere en minder ervaren raden van commissarissen en tot een achteruitgang van de operationele prestaties’.

Nederland verzet zich, samen met nog negen lidstaten van de EU, tegen een Europees quotum. Als het aan de Europese Commissie ligt, wordt vanaf 2020 40 procent van de raden van commissarissen door vrouwen bekleed. Begin dit jaar schreef minister Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) nog in een brief aan de Tweede Kamer dat „een onderwerp als een vrouwenquotum voor de top van grote bedrijven niet thuishoort op Europees niveau”.

Ook onderzoeker Lückerath is geen voorstander van het afdwingen van een quotum. „Ik ben principieel tegen dit soort maatregelen. Het is te zeer one size fits all – terwijl het best mogelijk is dat de één wat achterblijft en de ander juist doorschiet.”