Zit er een spion op de lijn van KPN?

Kwas.Quod?U leest de afkorting kwas hier voor ‘t eerst, tenzij u werkt bij de AIVD, de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst. Of bij een gelieerde opsporingsdienst. Of bij een onderneming waarin u verantwoordelijk bent voor beveiliging van digitale infrastructuur. Bij een bank bijvoorbeeld, om aanvallen van hackers op het betalingsverkeer te voorkomen. Of bij PostNL. Of KPN.

Kwas is de afkorting van Kwetsbaarheidsanalyse Spionage. Dat is de titel van een rapport van de AIVD uit 2010 waarin de dienst politici en bedrijfsleven waarschuwt tegen de verontrustend lage kennis van en weerbaarheid tegen spionage. In Nederland denkt menigeen namelijk: politieke en economische spionage? Dat zie je in de film. Of in een land ver van hier. Alsof de Pakistaanse kerngeleerde Kahn bij Urenco niet met de geheimen aan de haal ging.

Diep, heel diep weggestopt in het AIVD-rapport staan wat zinnen die uiterst actueel zijn. „De verkoop van Nederlandse bedrijven aan buitenlandse bedrijven stuit op dit moment op weinig weerstand of belemmeringen. Dit past in het Nederlandse beleid van liberalisering en antiprotectionisme. Het in buitenlandse handen doen overgaan van dergelijke bedrijven kan (op termijn) schade toebrengen aan de Nederlandse nationale veiligheid.”

Vanuit deze visie is de opmerking van nationaal coördinator terrorismebestrijding Dick Schoof over de verkoop van KPN volstrekt logisch. Schoof zei maandag in Het Financieele Dagblad dat hij onderzoekt of met de overname door het Mexicaanse bedrijf América Móvil de „vitale infrastructuur” van Nederland in het geding is. „Het is goed dat bij verkoop de vraag van nationaal belang en nationale veiligheid op tafel ligt, dat was in het verleden wel anders.”

Om het AIVD-rapport nogmaals te citeren, hoofdstuk 4, over telecom. „Wat vandaag goed beschermd is, kan morgen kwetsbaar zijn.”

De AIVD en Schoof zetten een on-Nederlandse gedachte op de politieke agenda. Het liberale beleid waarin eerder energieleveranciers als Essent en Nuon zijn verkocht, is kortzichtig. Wees waakzamer, is hun motto. Zie Nuon, dat nu doorverkocht dreigt te worden omdat eigenaar Vattenfall, nota bene een Zweeds staatsbedrijf, zich vertild heeft.

Het kabinet nam het Kwas-rapport in 2011 serieus en zette de bureaucratische molens aan het werk. Met het bedrijfsleven tekenden de toenmalige minister Opstelten (Veiligheid, VVD) en Donner (Binnenlandse Zaken, CDA) in 2011 op basis van het Kwas een convenant dat bedrijven moet doordringen van de risico’s en bedreigingen van spionage. Dat klinkt geruststellend en dat is natuurlijk ook de bedoeling. Geen paniek. De overheid heeft alles onder controle. Betalen, bellen, mailen, internetten. U kunt het gewoon blijven doen. Gaat u allen rustig slapen.

Door de aandacht te richten op spionage bleef het thema van verkoop van (voormalige) nutsbedrijven aan het buitenland buiten de aandacht. Datzelfde geldt voor de grote uitverkoop die KPN zelf hield. Alles kon, mits de verkoop geld opleverde om de beloofde aandeelhoudersdividenden uit te keren. Een zelfstandig Néderlands KPN zónder Mexicaanse eigenaar is geen garantie dat investeringen in vitale infrastructuur wél plaatsvinden.

Zoekt Stoof met zijn uitlatingen een economisch rol voor de inlichtingendiensten? Zou zomaar kunnen. De Amerikaanse wetgeving die buitenlandse bedrijfsovernames toetst is ook geënt op bescherming van nationale veiligheid. Dat is een ruim begrip, dat nog ruimer geïnterpreteerd kan worden. Onder het mom van geheimhouding en de gebruikelijke hush-hush is nooit duidelijk waar de legitieme veiligheid ophoudt en het afschermen van de Amerikaanse markt tegen buitenlandse concurrenten begint.

Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze column over economische ontwikkelingen.