Toenadering coalitie en D66 mislukt

VVD-fractieleider Halbe Zijlstra ontkent oppositiepartij D66 benaderd te hebben om tot kabinet toe te treden

D66-leider Alexander Pechtold heeft volgens bronnen binnen de coalitie afgetast of D66 tot het kabinet zou kunnen toetreden. De mislukte toenaderingspoging lijkt de verhoudingen tussen coalitie en D66 onder druk te zetten. Een D66-woordvoerder zegt: „Wij herkennen ons niet in deze versie van de coalitie.” De partij wil geen nader commentaar geven.

Binnen de coalitie bestaan verschillende ideeën over hoe deze steun moet worden gezocht. Premier en VVD-leider Mark Rutte en PvdA-leider Diederik Samsom zijn er voorstander van om met Tweede-Kamerfracties van oppositiepartijen te blijven overleggen, zij hechten aan brede politieke steun vanwege ingrijpende bezuinigingen en hervormingen.

Maar naar verluidt zouden bijvoorbeeld Zijlstra en minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem (PvdA) geneigd zijn het op een confrontatie in de Eerste Kamer te laten aankomen. Zij vinden het proces van ministers die steeds moeten bedelen om steun bij de oppositie slecht voor het kabinet, zeker omdat deze consultaties vaak nergens toe leiden, en het beeld van gebrek aan daadkracht versterken.

Coalitiebronnen ontkennen met klem een bericht in De Telegraaf vanochtend dat VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra het initiatief nam om D66 bij het kabinet te betrekken. Zijlstra zelf zei hier vandaag over: „Noch van de zijde van het kabinet, noch van de coalitiepartijen is het initiatief genomen om het kabinet open te breken.”

Het was juist Pechtold, zeggen coalitiebronnen, die in een onderhoud met Zijlstra voor de zomer aftastte of een „kabinetsreconstructie” mogelijk zou zijn waarbij in ieder geval D66 tot het kabinet zou toetreden. Pechtold zou daarbij twee inhoudelijke eisen hebben gesteld: het sociaal akkoord met werkgevers en vakbonden moest worden opengebroken, en er zou zo’n 750.000 miljoen meer in onderwijs moeten worden geïnvesteerd dan VVD en PvdA nu doen. Zijlstra heeft Pechtold volgens bronnen laten weten dat zijn wensen onuitvoerbaar waren.

Ook Samsom sprak voor de zomer met Pechtold. Maar dat ging over de inhoudelijke mogelijkheden die D66 zag om verschillende aspecten van het kabinetsbeleid bij te sturen of te steunen, zegt een woordvoerder.

De kwestie illustreert de broze verhoudingen tussen oppositie en de coalitie, die zonder die oppositiepartijen geen wetgeving door de senaat krijgt.

In deze moeilijke tijden, zei premier Mark Rutte maandag nog, moeten politici bereid zijn „over de grenzen van hun eigen partij elkaar de hand te reiken”. Álle partijen, ook in de oppositie, vond de premier, moeten „al het redelijke doen” om een daadkrachtig landsbestuur mogelijk te maken.

De sfeer tussen coalitie en oppositie wordt slechter. Niet alleen door zulke kwesties of de grote bezuinigingen, maar ook omdat er volgens de oppositie veel door de coalitie wordt gelekt, in de aanloop naar Prinsjesdag. Zo kwam gisteren naar buiten dat een inkomensafhankelijk eigen risico in de zorg niet doorgaat. Om de nivelleringswens van de PvdA te honoreren, kunnen hogere inkomens vanaf 2015 minder of geen aanspraak maken op de zogeheten algemene heffingskorting.