Succes Al-Qaeda dilemma voor VS

Terwijl de VS willen ingrijpen in Syrië, domineert Al-Qaeda de veroverde gebieden in het noorden. De rebellie in Syrië is uitgemond in een strijd voor een islamitische heilstaat.

John Kerry gisteren tijdens een hoorzitting in het Huis van Afgevaardigden. Foto AFP

Toen eind juli vorig jaar twee belangrijke grensovergangen tussen Turkije en Syrië in handen vielen van de oppositie, waren er al (internationale) jihadisten aanwezig in het gebied. De Nederlandse fotograaf Jeroen Oerlemans en zijn Britse collega John Cantlie vonden het onweerlegbare bewijs toen ze per ongeluk hun kamp binnen wandelden, net over de grens. Maar de rebellie tegen president Bashar Al-Assad was toen nog vooral een strijd van gedeserteerde soldaten, boze boeren en een jonge verstedelijkte generatie die democratische hervormingen eiste.

Hoe anders is het beeld een jaar later, aan de vooravond van mogelijk Westers ingrijpen. Jihadisten en groepen gelieerd aan Al-Qaeda domineren de strijd op vrijwel alle plaatsen bij de Turkse grens. Drie groeperingen voeren de strijd aan: Jabhat Al-Nusra is een lokale salafistische groepering die banden heeft met Al-Qaeda. Ze zijn aanwezig in 11 van de 13 gouvernementen in Syrië. De afgelopen maanden rukte ook de Islamitische Staat in Irak en de Levant (ISIS) op, een verlengstuk van Al-Qaeda in Irak, en de Islamitische Staat in Syrië en Irak.

Als het Syrische regime wordt verzwakt door een Amerikaanse aanval, dan zullen deze groepen profiteren.

In het grensstadje Azaz, vijf kilometer van de Turkse grens, drukken jihadisten een zware stempel op het dagelijks leven. Ze runnen wegversperringen in en om de stad. Ze worden verantwoordelijk gehouden voor de ontvoering van westerse journalisten en honderden burgers, vooral Koerden.

Beter georganiseerd

Syrische burgers zijn verdeeld over hun methoden. Ze verbieden mannen te roken en vrouwen onbedekt de straat op te gaan. „Maar ze zijn betere vechters dan de andere strijders (van het Vrije Syrische Leger). Ze zijn sterker, moediger en beter georganiseerd”, vertelt een lokale textielfabrikant die uit Azaz naar Turkije vluchtte. Zijn ouders wonen nog in de stad, daarom wil hij alleen zijn voornaam noemen: Ahmet. Veel jihadisten zijn nu richting de havenstad Latakia getrokken, de thuisbasis van de familie Assad.

De jihadisten kregen snel steun van de lokale bevolking door de criminele activiteiten van veel strijders van het Vrije Syrische Leger. „De rebellen hebben het appartement van mijn ouders geplunderd, koelkast, televisie, zelfs het bed. En ze plaatsten een scherpschutter voor de deur om te voorkomen dat we het huis nog in konden”, vertelt Ahmet. Jihadisten stelen niet en zien toe op de strenge naleving van de islamitische wet (sharia). „Een jonge sigarettensmokkelaar in het dorp werd beschuldigd van diefstal. Ze hebben zijn arm afgehakt”, vertelt Ahmet.

Turkse grensbewoners van het oostelijker gelegen grensstadje Ceylanpinar verhalen over sharia-rechtspraak in Ras Al-Ain, aan de Syrische kant van de grens. Jabhat Al-Nusra veroverde het stadje begin dit jaar. De afgelopen weken hebben strijders van de Koerdische PYD, de Syrische tak van de Koerdische afscheidingsbeweging die in Turkije PKK heet, Jabhat-Al-Nusra verdreven naar omliggende dorpen. Maar de jihadisten verdedigen zich met tanks, die ze hebben buitgemaakt op het leger van Assad. Volgens het Turkse persbureau DHA zetten ze ook zelfmoordaanslagen in.

Onduidelijk blijft welke rol de Turkse autoriteiten precies spelen. Afgelopen weekend was deze krant in het grensplaatsje Akcakale getuige van de bevoorrading van Arabisch sprekende rebellen. Dat gebeurde onder toezicht van een Turkse agent, die vroeg niet gefilmd te worden. Volgens de chauffeur van de vrachtwagen vervoerde hij „laarzen”. Een strijder met de naam Abu Hiba, die het transport naar Syrië begeleidde, maakte zich zorgen over Amerikaanse bommen. „Ik ben bang dat de VS op de rebellen, Al-Qaeda en Jabhat Al-Nusra gaan schieten, in plaats van op Assad.” Veel jihadisten denken er net zo over en roepen strijders op zich gedeisd te houden in de aanloop naar een Amerikaanse aanval.

Turkije ontkent Jabhat Al-Nusra te steunen. De afgelopen maanden heeft de politie op diverse plaatsen strijders opgepakt, op verdenking van het beramen van aanslagen. Turkse Koerden zijn er echter van overtuigd dat Turkije sympathie heeft voor de jihadistische strijd tegen Koerdische milities in Syrië, aangezien het Turkse leger in eigen land ook die strijd voert. „Alleen Arabische gewonden worden in onze ziekenhuizen opgenomen”, zegt de Koerdische burgemeester van Ceylanpinar. „Toen we de gouverneur er naar vroegen zei hij dat ze vol waren en dat Koerden voor problemen zouden zorgen.”

Tankgranaat van Al-Nusra

De burgemeester vreest voor zijn leven en dat van zijn stadsbewoners, nu in het stadje zich steeds meer strijders van Al-Nusra vestigen. Hij wordt permanent bewaakt. De buitenmuur van het gouverneurshuis werd deze week doorzeefd. De gevechten tussen Koerden en jihadisten in Syrië zetten de verhoudingen tussen Koerden en Arabieren aan de Turkse kant van de grens onder hoogspanning. Jonge Turkse Koerden steken de grens over om de Syrische Koerden te helpen. De eigenaar van een restaurant dat uitkijkt op het Syrische slagveld heeft een gat zo groot als een voetbal in zijn buitenmuur nadat een tankgranaat van Al-Nusra naar binnen vloog. „Eerst was ik blij met de rebellen, maar nu wil ik gewoon dat Assad wint”, zegt hij.

Terug naar Azaz, in het noord-westen van Syrië. Ahmet twijfelt over het nut van Amerikaanse bommen. Zelfs voor de lokale bevolking is het lastig te achterhalen welke groepering welk dorp, welke straat in handen heeft. Hoe moeten de VS dat onderscheid maken? „Als de VS echt wilden dan hadden ze al lang iets gedaan.” Hij vertelt over zijn zoontje van vier die rechtop in bed zat, met zijn armen voor zich uit, elke keer als de Syrische luchtmacht bommen liet vallen op de posities van de rebellen. Maar onlangs zei zijn zoontje: „De rebellen zijn dieven. Ik wil de soldaten van Assad terug.” Ahmet lacht. „Hij heeft gelijk.”