Kabinet puzzelt weer met inkomenspolitiek in zorg

Het kabinet gaat weer klussen aan regelingen in de zorg

Het gevaar voor ongewenste effecten is aanwezig

Hij is weer terug, de discussie over inkomenspolitiek in de zorg. Bijkans iedere dag dat Prinsjesdag dichterbij komt, lekt in Den Haag een nieuwe maatregel van de nog geheime begroting uit.

Het kabinet ziet af van het plan om het eigen risico in de zorg – momenteel voor iedereen 350 euro – inkomensafhankelijk te maken. Het eigen risico houdt in dat mensen de eerste 350 euro aan medicijnen of medische behandelingen zelf moeten betalen. De gedachte achter een lager eigen risico voor lage inkomens en een hoger eigen risico voor hogere inkomens was om inkomensverschillen te verkleinen en de drempel tot de zorg voor lage inkomens niet te hoog te maken. Het plan had en heeft niets te maken met het streven de overheidsfinanciën te versterken. De overheid haalt er geen extra geld mee binnen.

Redenen om het inkomensafhankelijke eigen risico alsnog te schrappen, zouden vooral van technische aard zijn, precies waar deskundigen al bij de presentatie van het regeerakkoord in oktober 2012 voor waarschuwden. Het aanbrengen van zo’n nieuwe inkomenspolitieke knop om aan te draaien, zou tot dure en moeilijk te controleren bureaucratie leiden.

Maar beslissingen over wel of niet klussen aan het eigen risico staan niet op zichzelf. De PvdA wil niet afzien van haar streven inkomens te nivelleren. Dus tegelijk met het niet inkomensafhankelijk maken van het eigen risico zal de zorgtoeslag, een soort compensatie voor de verplichte zorgpremie, voor lagere inkomens verhoogd worden en zal de algemene heffingskorting, een aftrekpost van ruim 2.000 euro, voor de hoogste inkomens verdwijnen, zo stellen bronnen.

Het kabinet is op zijn qui-vive. De slechte ervaringen met inkomenspolitiek in de zorg liggen nog vers in het geheugen. Het kabinet-Rutte II maakte een valse start met een inkomensafhankelijke zorgpremie. Binnen een paar weken werd het regeerakkoord bijgesteld: de nivelleringsambities werden getemperd en minder via de zorg uitgevoerd maar directer via de belastingen. Fractieleiders Samsom (PvdA) en Zijlstra (VVD) schreven in een motie: „Constaterende dat er onrust in de samenleving is ontstaan over de effecten van de nieuwe zorgpremie”.

Het vasthouden aan één eigen risico voor iedereen, van 350 euro, heeft wel ingrijpende gevolgen voor mensen met een laag inkomen. Begin dit jaar werd het eigen risico al verhoogd van 220 naar 350 euro. De extra zorgtoeslag die de laagste inkomens straks van de belasting krijgen, geldt voor iedereen. Het is dus relevant om níét ziek te worden. Blijf je gezond, dan heb je een jaarlijkse meevaller van de extra zorgtoeslag. Word je ziek, dan betaal je – net als iedereen – de eerste 350 euro zorg (huisarts en kraamzorg uitgezonderd) zelf. Het risico bestaat dat lagere inkomens noodzakelijke zorg uitstellen. Dat gebeurt nu al, mogelijk, want veel ziekenhuizen hebben sinds dit jaar onverklaarbaar minder patiënten. Macro-economisch is dat een succes voor minister Schippers (Zorg, VVD). Die prestatie verbleekt als het zou komen doordat lagere inkomens wegens financiële risico’s niet naar het ziekenhuis gaan.