Alleen voor mooie meisjes

Het brein achter Femen is een man Dit blijkt uit een documentaire die in première ging op het filmfestival van Venetië Victor Svyatski begon de feministische actiegroep om vrouwen te ontmoeten

Regisseur Kitty Green (tweede van rechts) met Femen-activisten tijdens de première van haar film Ukraine is not a Brothel, vandaag in Venetië. Foto AFP

Verslaggever

Deze meisjes hebben niet de hersens en zijn ook te slap en te zwak om zelf effectief actie te kunnen voeren. En nog erger: ze hebben niet eens de ambitie om sterk te zijn. Victor Svyatski laat er in de documentaire Ukraïne is not a Brothel, over de feministische actiegroep Femen, geen misverstand over bestaan: hij moest wel het heft in handen nemen achter de schermen.

Een man als de grote baas van een feministische actiegroep die bekend is vanwege hun mediagenieke blote acties met jonge blonde vrouwen: hier wringt iets.

Aanvankelijk verschijnt Svyatski alleen achter een konijnenmasker voor de camera van de film van regisseur Kitty Green, die gisteren in première ging op het filmfestival van Venetië. Maar na enige tijd komt hij dan toch ongemaskerd in beeld. Desgevraagd wil hij het best bevestigen: hij is eigenlijk met Femen begonnen om aantrekkelijke meisjes te ontmoeten. „Het zou naïef zijn om dat te ontkennen. Natuurlijk is dat een paradox. Maar Marx was een bourgeois en toch de leider van een arbeidersbeweging. Voor Lenin geldt hetzelfde. Zulke paradoxen zijn er historisch gezien altijd geweest.”

Volgens regisseur Green koos Svyatski zelf de mooiste meisjes uit voor Femen. „Mooie meisjes verkopen meer kranten”, zei Green in de Britse krant The Independent. „Daar koos Svyatski ze op uit. Zo heeft hij Femen ook in de markt gezet: een groep jonge, aantrekkelijke vrouwen.” Svyatski’s activiteiten achter de schermen leveren hem ook een inkomen op, vooral dankzij buitenlandse sympathisanten die Femen sponsoren.

Inmiddels zou Svyatski geen banden meer onderhouden met de groep. Het hoofdkwartier van Femen is verplaatst van Kiev naar Parijs. Maar in het jaar dat regisseur Green bij Femen verbleef – ze woonde in hetzelfde appartement als voorvrouw Inna Shevchenko – had Svyatski de touwtjes nog stevig in handen. De film laat zien hoe hij telefonisch precieze instructies geeft aan Shevchenko voor een actie tijdens het Europees kampioenschap voetbal in de Oekraïne: welke slogans er moeten worden gebruikt en hoe de politie moet worden bejegend. Wie als actievoerder niet aan zijn maatstaven voldoet, krijgt onder uit de zak.

Meer paradoxen worden blootgelegd dan alleen een man als dominante kracht achter de schermen bij een feministische groep. Eén van de eerste buitenlandse trips van de vrouwen, actievoeren in Istanbul, werd mogelijk gemaakt door een anonieme Turkse zakenman die zijn fortuin had gemaakte in de lingerie. En aanvankelijk mochten alleen de mooie meisjes met de juiste maten vooraan staan bij de mediagevoelige topless-acties van Femen. „Ik ben bang dat het nog heel lang zal duren voordat het feminisme in de Oekraïne echt is doorgedrongen in ons eigen hoofd”, zegt een van de actievoersters, die niet voldoet aan de ideale maten van de vrouwen van Femens eerste rij.

Eén van de jonge vrouwen werkt ’s nachts als naaktdanseres in een nachtclub, overdag is ze actief als feministe. „Dat lijkt misschien hypocriet: ’s avonds werken voor de sekstoeristen, overdag voor Femen. Dat is misschien ook wel hypocriet. Maar het is nu eenmaal zo dat ik als jonge vrouw in Oekraïne geen geld kan verdienen met mijn intellect, alleen met mijn lichaam.”

Allemaal koren op de molen van de critici van de beweging. Maar de film doet meer dan alleen de tegenstrijdigheden van Femen blootleggen. De kijker krijgt ook bewondering en sympathie voor de taaiheid en de overgave waarmee de harde kern van Femen actievoert. Lange gevangenisstraffen hangen dreigend boven hun hoofd in Oekraïne, en door de geheime dienst van Wit-Rusland worden de vrouwen hardhandig afgerost na een actie over de grens. Tegelijkertijd lijkt Femen voor veel van hen een ontsnappingsroute, misschien wel de enige die er is, in een land waar veel jonge vrouwen in de seksindustrie belanden. „Ik geloof in Femen”, zegt een van de actievoerders. „Waar moeten jonge vrouwen in Oekraïne anders in geloven?”

De vrouwen horen het aanvankelijk vooral lijdzaam aan. Pas gaandeweg ontstaat het besef dat ze zich moeten losmaken van Svyatski’s dominante invloed. Aan het eind van de film vertrekt Shevchenko naar Parijs, om daar een nieuw leven te beginnen.

Zal de film schadelijk zijn het voor aanzien van Femen? Zelf houden de activisten het erop dat de film alleen maar laat zien hoe ze zich als ‘sextremisten’ hebben bevrijd van het patriarchaat: niet alleen in de buitenwereld, maar ook in hun eigen groep – en tot op zekere hoogte ook in hun eigen hoofd.

Dat de actievoerders Green dit onthullende portret hebben durven laten maken, bewijst misschien wel ook de kracht van Femen, hoe groot het afbreukrisico ook zal blijken te zijn.