Wat u kan doen tegen de dictatuur van de blockbusterfilm

Weer overleefde Hollywood een hete zomer. En we hadden ons zo verheugd op de Apocalyps.

De opwinding die zich eind juni van de filmpers meester maakte, is al bijna vergeten. Toen voorzagen twee bevriende miljardairs, Steven Spielberg en George Lucas, het einde: Hollywood wachtte een ‘big meltdown’ en een ‘implosie’, vertelden ze een zaal studenten. Door louter kolossen van 200 tot 300 miljoen dollar te financieren, werden filmstudio’s kwetsbaar: bij een half dozijn flops en een faillissementsgolf zou ‘het paradigma kantelen’. Die profetie kreeg extra gewicht omdat het duo in de jaren zeventig met Jaws en Star Wars zelf verantwoordelijk was voor dat ‘blockbusterparadigma’: pomp een dure patsboemfilm met een tsunami van advertenties in duizenden bioscoopzalen tegelijk, en het budget is terugverdiend voordat iemand doorheeft wat een stinkerd het is.

Voor de filmpers, die bodybuilders in spandex en tot puin gebeukte wereldsteden meer dan moe is, klonk dat niet als een schrille waarschuwing maar als een wenkend perspectief. Dus jubelde de vakpers in juli al dat de profetie uitkwam: After Earth, The Lone Ranger, R.I.P.D., White House Down en Pacific Rim flopten, Hollywood wankelde op de rand van de afgrond.

Helaas: nog geen maand later bleek het paradigma stabieler dan ooit en ‘het seizoen van de über-flop’ (Slate) met 4,7 miljard dollar de meest lucratieve zomer ooit voor Hollywood. Films die in Noord-Amerika faalden, krabbelden elders uit het rood, zoals de ‘zeperd’ Pacific Rim (motto: Go Big or Go Extinct’) die in China een rage bleek.

Je kan dat succes nuanceren: niet verrekende inflatie, Hollywood boekhouding, veel meer films in roulatie dan vorige jaren. Blijft staan: Hollywood komt gezond en gebruind uit deze zomer, en tegenover elke flop stonden hits: Man of Steel, Star Trek 2, Despicable Me 2, Iron Man 3. Vervolgfilms en superhelden deden goede zaken, pikante komedies en horror eveneens.

Is er dan geen remedie tegen Hollywood? Jawel: illegaal downloaden. Onderzoekers van de Maximilians Universiteit van München en de Copenhagen Business School maakten vorige week bekend welke invloed de sluiting van de illegale downloadsite Megaupload in januari 2012 had op filmrecettes. Verrassende uitkomst: Amerikaanse blockbusters hadden daar baat bij, kleinere films leden eronder. Kunstfilms, zo speculeren de onderzoekers, zijn gebaat bij ‘socialenetwerkeffecten’, bij gratis mond-tot-mondreclame van jonge mensen die de film illegaal downloaden. Blockbusters hebben genoeg aan marketing: wie ze illegaal downloadt, gaat niet naar de bioscoop. Dus als u de filmkunst liefheeft, weet u wat u te doen staat.

Coen van Zwol is redacteur film