Van koploper tot achterblijver

Nokia, de Finse producent van mobiele telefoons, stond jarenlang model voor succesvolle innovatie. De scherpe strategische keuze om alle activiteiten te laten vallen en nummer één te worden in mobiele telefoons bezorgde bedrijf en samenleving succes. Adviseurs, wetenschappers, concurrenten en politici togen naar Finland. Zij lieten zich de prestaties uitleggen, vierden Europese innovatie en stelden Nokia ten voorbeeld aan medewerkers of kiezers.

Nu moet Nokia met de rug tegen de muur zijn kernactiviteiten plus een pakket patenten verkopen aan Microsoft. Nokia zocht al jaren naar nieuwe succesnummers. De beurskoers was ingestort. Alom merkten Twitteraars na de aankondiging van de transactie op dat Microsoft voor deze voormalige hoogvlieger minder overheeft (7,2 miljard dollar) dan voor de digitale telefonie van het toen nog prille bedrijfje Skype (8,5 miljard dollar) in 2011.

Nokia is niet het eerste slachtoffer van wat de Oostenrijkse econoom Schumpeter (1883-1950) in de vorige eeuw het proces van creatieve destructie noemde. En ook niet het laatste.

Schumpeters paradoxale waarneming wil zeggen dat nieuwkomers in het kapitalistische systeem met volop concurrerende ondernemingen en ondernemers voordurend bezig zijn de gevestigde orde en ingesleten belangen te ondermijnen en te vernietigen.

De overname van de rompactiviteiten van Nokia staat in een lange traditie van koplopers die eindigen als achterblijvers. Nergens is dat zo zichtbaar als in de internet-, media- en telecomsectoren die geen economische activiteit en geen consument onberoerd laten. De gelijknamige producent van Blackberry heeft zich na meerder reorganisaties en wisselingen in het topkader inmiddels zelf te koop gezet. In Nederland trekken de teloorgang van KPN en het overnamebod van de Mexicaan Carlos Slim alle aandacht. De ontvlechting van aandelenbelangen van de mobieletelefoonaanbieders Verizon en Vodafone laat zien om welke kolossale bedragen het gaat: alleen daar al 100 miljard euro.

Het is verleidelijk lessen te trekken uit de opkomst en neergang van nationale kampioenen als Nokia. Dat kan zinvol zijn, zolang het zich niet vertaalt in (dure) sturing en planning onder publieke leiding. Schep liever adequate generieke randvoorwaarden in infrastructuur, onderwijs en (fiscale) regelgeving. Moedig de inwoners aan om succesvol te zijn. Of het nu in sport is, muziek, wetenschap of als ondernemer. En vertrouw op menselijk vernuft.