Dat witte pak is nu een stijlicoon

Breakfast at Tiffany’s, Annie Hall, Mad Max, de kostuums in die films hadden grote invloed op de mode. John Travolta’s outfits in Saturday Night Fever werden zelfs een stijl op zich.

Een shot van Manhattan, de Booklyn Bridge, een metro die stopt in Brooklyn, en meteen daarna: twee paar mannenschoenen met een behoorlijk hoge blokhak in een etalage, en een vergelijkbaar paar, in het donkerrood, aan de voeten van de man die ze even bekijkt en snel doorloopt, en van wie we op het moment alleen nog maar de onderbenen hebben gezien. Al binnen een minuut is duidelijk dat mode een belangrijke rol speelt in Saturday Night Fever.

De film uit 1977 vertelt het verhaal van de 19-jarige Tony Manero (John Travolta) uit Brooklyn. Hij werkt in een gereedschapszaak en woont bij zijn altijd ruziënde ouders. Manero leeft voor de zaterdagavond, als hij in de plaatselijke discotheek 2001 Odyssey de ster van de dansvloer is.

De films die een grote invloed uitoefenen op de mode kun je onderverdelen in een paar soorten. Er zijn de historische films, die een periode uit het verleden weer op de kaart zetten, zoals Out of Africa en Moulin Rouge. Er zijn films die de naam van een modeontwerper groot maken, zoals Breakfast at Tiffany’s (Hubert de Givenchy) en American Gigolo (Giorgio Armani). Er zijn films waarvan de kostuums zo origineel zijn, dat ze een inspiratiebron voor ontwerpers worden; de mannenkleren die Diane Keaton droeg in Annie Hall, maar ook de kostuums in Mad Max. En er zijn de films die een trend op het juiste moment weten te pakken, en die een extra stimulans weten te geven, zoals Saturday Night Fever, dat van het driedelige witte polyester pak (dat in de film wordt gedragen met een zwart overhemd met een krijtstreep – het diapositief van een carrièrepak) een enorme hit en vervolgens een icoon maakte.

Disco, en de bijbehorende mode, was op het moment dat het meeslepende maar nogal grimmige Saturday Night Fever werd gemaakt al een rage, maar nog niet op z’n hoogtepunt; Studio 54, de beroemdste disco ooit, moest nog opengaan, de strakke satijnen broek, het discokledingstuk bij uitstek, nog worden bedacht. De film is gebaseerd op een artikel in New York Magazine uit 1976 dat de opkomende subcultuur beschreef, al gaf de auteur later toe dat hij het grotendeels had verzonnen.

De kleren die in de film worden gedragen zijn geen speciaal door een ontwerper gemaakte stukken. Wegens het beperkte budget gebruikte Patrizia von Brandenstein bestaande kleding. Tony’s strakke polyester broeken met hoge taille en zeer wijde pijpen zijn waarschijnlijk afkomstig van het toen populaire merk Angels Flight, en hij draagt ze met eveneens polyester shirts en strakke acryl poloshirts. Polyester was bepaald nog geen vies woord in die dagen, zoals de deejay in 2001 Odyssey nog eens benadrukt: „Love your new haircut, love your polyester look.”

Maar het zijn geen kleren die het overal goed deden. Halverwege de film wordt dat bijna pijnlijk duidelijk, als Tony Stephanie, het meisje op wie hij verliefd is, naar haar nieuwe appartement in Manhattan verhuist. Haar ex-vriend is daar ook; een zelfverzekerde, oudere man in loshangend jeansoverhemd en spijkerbroek. Opeens word je je als kijker bewust van de opzichtigheid van Tony’s korte leren jack, strakke truitje en strakke broek: wat cool is in Brooklyn, valt in Manhattan uit de toon.

Niettemin zorgde de film ervoor dat mannen op grote schaal hun slordige jarenzeventigoutfits verruilden voor een meer gepolijste stijl, en hun lange haar verruilden voor Tony’s kortere, gelaagde kapsel, een eerste stap naar de gestileerde (haar)mode van de jaren tachtig.

Het is opmerkelijk hoe extreem Manero er naar hedendaagse maatstaven uitziet: de wijde pijpen, de gouden sieraden, de hoge Cubaanse hakken, de grote kragen, het zorgvuldig geföhnde haar – allemaal dingen die je nu metroseksueel zou noemen: nogal vrouwelijke, en daarom gewaagde mode. Ook zijn lichaam is anders dan wat nu als ideaalbeeld voor jonge mannelijke acteurs geldt: niet gespierd, maar slank en soepel.

„Ik probeer er zo sharp mogelijk uit te zien, zonder op een neger of een spic te lijken”, zegt Manero tegen zijn net iets minder strak geklede vrienden. Maar dat doet hij natuurlijk wel. Wie op YouTube kijkt naar oude filmpjes van Soul Train, een zwart programma waarin zorgvuldig aangeklede zwarte amateurdansers optreden, ziet hoe Tony’s discolook verweven is met de zwarte uitgaanscultuur. En net zoals bij veel van de mannelijke Soul Train-dansers, zien de mannen er vaak opvallender uit dan de vrouwen, iets wat in de film nog eens wordt geholpen door de kleuren van Travolta’s outfits: tegen het zwart, wit, rood en helblauw waarin hij meestal is gekleed steken de vooral pastelkleurige outfits van zijn twee tegenspeelsters letterlijk bleekjes af.

De mode uit Saturday Night Fever is een stijl op zich geworden, het witte pak uiteraard voorop, dat bijzonder populair schijnt te zijn als Halloweenkostuum. Maar ook zichzelf serieus nemende modemerken mogen graag naar de film verwijzen. In de huidige collectie van Yves Saint Laurent zit een paar hooggehakte zwarte mannenlaarsjes waarvoor Manero zijn neus niet zou hebben opgehaald.