Rutte schuift op in PvdA-richting

„De snelste manier om kwijt te raken wat we hebben is er krampachtig aan vasthouden.” Premier Rutte opende gisteren het politieke jaar.

Premier Rutte gisteren tijdens de H.J. Schoo-lezing in de Rode Hoed in Amsterdam. Hij beloofde dat het land „niemand achter zou laten” die niet voor zichzelf kan zorgen. Foto ANP

Weg was de socialistenmepper Mark Rutte van een jaar geleden, vervangen door een premier die een milde variant van het liberalisme in de aanbieding had – sociaal-liberalisme, zou je het kunnen noemen. Wat weer precies past bij de samenwerking met de PvdA.

Dat bleek gisteravond bij de H.J. Schoo-lezing, georganiseerd door weekblad Elsevier, waarmee Rutte het politieke jaar opende. Naar de lezing in de Rode Hoed in Amsterdam was uitgezien. De premier leidt sinds de formatie en het oproer binnen zijn VVD over de inkomensafhankelijke zorgpremie een relatief onzichtbaar bestaan.

Wat Rutte niet zei, bood misschien wel een scherper inzicht in de inhoudelijke herdefiniëring van de VVD-leider dan wat hij wel zei. Weg waren de badinerende grapjes over de „inkomensafhankelijke krentenbollen” van linkse partijen, de verwijzingen naar integratie en veiligheid waarmee de VVD zich altijd de PVV van het lijf houdt. Over de invisible hand van kapitalisme en markt zei hij geen woord.

Wat overbleef was een sobere oproep, een mengeling van eigen verantwoordelijkheid en saamhorigheid tussen burgers onderling, het „bezielend verband”, en burgers en staat.

De kern van Rutte’s betoog was een oproep aan Nederlanders om veranderingen te omarmen – en dus ook de grote bezuinigingen op de verzorgingsstaat die met deze veranderingen gepaard gaan. „De snelste manier om kwijt te raken wat we hebben is er krampachtig aan vasthouden. We moeten veranderen om nieuwe zekerheden te kunnen bieden.”

Zo’n houding, zei de premier, is essentieel als Nederland wil vasthouden aan zijn verworvenheden in een tijd van economische en geopolitieke omwentelingen. „Er is geen wet die zegt dat Nederland zijn welvaart behoudt.” Dat vergt een „fundamentele cultuurverandering”, want de overheid zou mensen vragen meer zelf te regelen. Volgens Rutte, die zich baseerde op opinieonderzoek, was die mentale omslag al aan de gang.

Deze liberale grondhouding werd door Rutte aangevuld met sociale compassie. Want bij al die veranderingen, beloofde de premier, zou het land „niemand achterlaten” die echt niet voor zichzelf kon zorgen. „Dat is de deal die we hebben.”