Premier Rutte heeft met zijn rede een kans laten liggen

Het was premier Rutte, en niet VVD-partijleider Rutte, die gisteren in Amsterdam de H.J. Schoo-lezing uitsprak en hiermee op officieuze wijze het politieke seizoen opende. Deze rol legt beperkingen op en dat was dan ook te merken aan de toespraak die Rutte op bewonderenswaardige wijze zonder papier voordroeg.

Hier sprak de aanvoerder van een coalitiekabinet dat slechts kan regeren bij de gratie van het compromis. Een coalitie bovendien van de politieke antipoden. En dus hield de tekst een veilige, niet scherpe middenkoers. Degenen die op een geprofileerd politiek verhaal van Rutte hadden gerekend, hebben tegen beter weten in verkeerde verwachtingen gekoesterd.

Visie dan? Het was Rutte zelf die deze hoop van sommigen al direct aan het begin van zijn toespraak terecht wegvaagde. „Ik geloof niet in alomvattende blauwdrukken waarmee maatschappelijke problemen in één klap op te lossen zouden zijn.” Hier sprak overigens wel even de liberaal Rutte die, zoals hij zei, niet gelooft dat een samenleving in „een mal past”. Een benadering trouwens die sinds Wim Kok bij zijn partij de ideologische veren afschudde, ook de PvdA niet geheel vreemd is.

Dit neemt allemaal niet weg dat het verhaal van Rutte toch tegenviel. Grote redevoeringen uit zijn mond zijn een zeldzaamheid. Als momenteel in het land ergens behoefte aan bestaat, is het wel een signaal uit Den Haag dat de aanhoudende crisis met alle energie wordt aangepakt. Die gelegenheid heeft Rutte niet gegrepen. Natuurlijk, de beperkingen zijn bekend – het kabinet beschikt niet over een meerderheid in de Eerste Kamer – maar misschien juist daarom had er gisteren een aanzienlijk strijdlustiger premier mogen staan. Iemand die het gevecht wil aangaan.

Het gebrek aan consumentenvertrouwen is een belangrijke reden dat het herstel van de Nederlandse economie achterblijft bij de rest van Europa. Dit gebrek wordt vooral gevoed door onzekerheid over wat er in de Haagse politiek staat te gebeuren. „We moeten veranderen om nieuwe zekerheden te creëren”, aldus Rutte.

Maar het probleem is nu juist dat het gevoel bestaat dat die veranderingen al zo lang worden aangekondigd en vervolgens wachten op concretisering. Huizenmarkt en arbeidsmarkt zitten niet voor niets op slot. De Nederlandse samenleving wacht op de dingen die komen gaan. Maar juist dat wachten is funest.

Economie is deels psychologie. Politici weten dat en moeten daar soms naar handelen. Premier Rutte had gisteren in Amsterdam een uitgesproken mogelijkheid om dé rede te houden. Maar het werd helaas een rede.