Kamer terug van reces. Deze 4 heikele kwesties wachten het parlement

Deze zaal is vanaf vanmiddag 14.00 uur weer in gebruik. Foto ANP / Lex van Lieshout

Na twee maanden reces komt de Tweede Kamer vanmiddag voor het eerst weer bijeen voor de start van het nieuwe politieke seizoen. Het belooft een hete herfst te worden in Den Haag, met mogelijk harde confrontaties tussen coalitie en oppositie. De vier meest heikele kwesties op een rij.

1. De begroting voor volgend jaar
Het belangrijkste thema van de komende weken zal de begroting van 2014 zijn. Het is pas de eerste begroting van het kabinet-Rutte II, waar de VVD en PvdA de afgelopen weken de laatste hand aan hebben gelegd. Per saldo gaat de coalitie zes miljard bezuinigen. De precieze inhoud van het pakket maatregelen wordt over twee weken, op Prinsjesdag (dinsdag 17 september), bekend.

Welke maatregelen het kabinet op Prinsjesdag ongeveer zal presenteren is al duidelijk. Zo komen er hogere belastingen (opbrengst ongeveer 1,2 miljard) en moeten de ministeries efficiënter gaan werken. Origineler is de poging om geld dat vastligt los te weken: zoals de miljarden aan ontslagvergoedingen in stamrecht-bv’s. Verder wordt veel geld weggehaald in de zorg, door het drukken van de kostenstijgingen bij ziekenhuizen en artsen en het versoberen van medicijnenvergoedingen.

De oppositie was de hele zomer zeer kritisch over de kabinetsplannen. Veel partijen, waaronder de PVV en de SP, vinden dat VVD en PvdA de economie kapot dreigen te bezuinigen. Economisch gezien zit het de coalitie niet mee en dat maakt Rutte-II kwetsbaar voor kritiek. De werkloosheid blijft maar oplopen en voor volgend jaar verwacht het CPB slechts 0,75 procent economische groei, waar door de nieuwe bezuinigingen mogelijk bijna niets van overblijft.

Foto NRC

2. Westers ingrijpen in Syrië
Iets totaal anders, maar daarom niet minder belangrijk of omstreden, is eventuele steun van Nederland aan een Amerikaanse aanval op Syrië en de gevolgen van zo’n aanval. Binnen de coalitie ligt steun aan Amerikaans ingrijpen gevoelig: de VVD is geneigd een strafexpeditie tegen Assad goed te keuren als bewezen wordt dat Syrië chemische wapens heeft ingezet. De PvdA vindt eigenlijk dat zo’n operatie er alleen kan komen als de VN-Veiligheidsraad goedkeuring geeft.

Minister van Buitenlandse Zaken Timmermans (PvdA) zei vorige week in een Kamerdebat over Syrië dat Nederland een aanval alleen kan steunen als er overduidelijk bewijs is dat Assad achter de gifgasaanval van 21 augustus zit, waarbij volgens de VS meer dan 1400 doden vielen. “Het lijkt mij uitgesloten dat wij steun uitspreken voor een actie als niet overtuigend is aangetoond wie de dader is”, aldus Timmermans.

De meeste partijen in de Kamer volgen de lijn van het kabinet. Alleen de PVV en SP zijn sowieso tegen militair ingrijpen in Syrië. Militair ingrijpen in het buitenland was de afgelopen jaren in Nederland vaak omstreden: zo kwam het kabinet Balkenende-IV ten val over een meningsverschil over het verlengen van de missie in het Afghaanse Uruzgan en ontstonden er grote spanningen tussen CDA en PvdA over het rapport van de commissie-Davids naar de besluitvorming rond de oorlog in Irak.

Een tank van het Syrische regeringsleger in de buurt van Ghouta, waar op 21 augustus een gifgasaanval plaatsvond. Foto AFP / Sam Skaine

3. Rol Eerste Kamer
De Eerste Kamer als probleem voor de Tweede Kamer. Het klinkt onlogisch, maar het is sinds het Rutte-II er zit het geval omdat VVD en PvdA niet beschikken over een meerderheid in de senaat. Om die reden sloten de coalitiepartijen het afgelopen jaar al verschillende deelakkoorden met andere partijen, bijvoorbeeld over de woningmarkt (met D66, ChristenUnie en SGP). Het is daarom nog maar de vraag hoeveel van de plannen die op Prinsjesdag gepresenteerd worden door de Eerste Kamer gaan komen.

De twee partijen waarop het kabinet waarschijnlijk moet kunnen rekenen zijn twee middenpartijen, het CDA en D66. Deze partijen lieten zich de laatste tijd echter bijzonder kritisch uit over het kabinetsbeleid. CDA-fractievoorzitter in de Eerste Kamer Elco Brinkman dreigde vorige week in NRC Handelsblad nog VVD en PvdA niet aan een meerderheid te helpen als het kabinet zijn plannen voor nivellering van inkomens en hogere lasten handhaaft. Kortom, de senatoren stellen zich politieker op dan misschien wel ooit te voren.

Geen wonder dat minister Kamp (Economische Zaken, VVD) er alles aan doet om een akkoord met pensioenfondsen en verzekeraars te sluiten. Die moeten voor vers kapitaal zorgen om de economie weer aan de gang te krijgen. En hopelijk voor het kabinet de sfeer in de Kamers verbeteren. VVD-fractievoorzitter in de Tweede Kamer Halbe Zijlstra liet onlangs overigens weten dat hij niet bang is voor een confrontatie met de Eerste Kamer.

Een JSF-toestel tijdens een testvlucht in 2002. Foto EPA via Lockheed Martin

4. Aanschaf JSF
Zeer gevoelig, zowel binnen als buiten de coalitie, ligt de aankoop van het Amerikaanse gevechtsvliegtuig de Joint Strike Fighter. De VVD wil het toestel al jarenlang aanschaffen, maar de PvdA durft de stap steeds maar niet te zetten. Hoe verkopen de sociaal-democraten zo’n miljardenuitgave aan een gevechtsvliegtuig, terwijl in uitkeringen en zorgbijdragen gesneden wordt?

RTL Nieuws meldde in juni dat het kabinet definitief voor de JSF had gekozen, maar al snel ontkende het kabinet dat bericht weer. Dat verbaasde op zichzelf niet, want het politieke gedoe rond de JSF duurt al jaren. In 2009 keerde de PvdA zich tegen een definitief besluit en besloot het kabinet Balkenende-IV tot de aanschaf van een testtoestel. Het kabinet Rutte-I stelde een besluit wéér uit en besloot, jawel, tot de aankoop van een tweede testtoestel.

Sinds eind juli is Nederland officieel eigenaar van zijn eerste JSF-testtoestel. Het is nu aan de coalitie echt definitief de knoop door te hakken. Komt de JSF er wel of niet? Makkelijker is het besluit na al die jaren niet geworden: door productieproblemen en het afhaken van een aantal landen is de prijs per toestel alleen maar gestegen.

Met medewerking van Annemarie Kas, Mark Kranenburg en Erik van der Walle.