Italië voert als eerste taks op flitshandel in

Een halve seconde. Het mag een nietigheid lijken, in moderne beurshandel is het een eeuwigheid. Veel aandelen, derivaten, effecten en valuta worden tegenwoordig verhandeld door computers. Binnen fracties van seconden beslissen zij op basis van algoritmen om te kopen of verkopen. High Frequency Trading (HFT) heet deze volautomatische flitshandel in het jargon.

Italië belast deze niet onomstreden HFT sinds gisteren met een speciale belasting, als eerste land ter wereld. Op de beurs van Milaan wordt een belasting van 2 basispunten (0,02 procent) geheven op elke transactie in derivaten, afgeleide financiële producten waarmee beleggers zich indekken tegen risico’s maar waarmee ook volop wordt gespeculeerd. Althans, als de transactie binnen een halve tel is voltrokken.

Dit door de vorige regering genomen besluit is deel van een breder Europees plan. Sinds het uitbreken van de crisis verwijten kiezers regeringen dat die zich laten koeioneren door ‘de markten’. Zodoende is politiek draagvlak ontstaan voor het vier decennia oude idee van een Tobin-taks. Naamgever is Nobelprijswinnaar James Tobin, die voorstelde financiële markten af te romen met een heffing van 0,5 à 1 procent. De opbrengst was bestemd voor het oplossen van allerlei wereldproblemen.

Van dit idealisme is weinig meer over. Door de eurocrisis geraakte overheden willen er vooral hun schatkisten mee spekken. Italië en tien andere EU-lidstaten hebben afgesproken per 2014 Tobin-achtige taksen te heffen. Frankrijk doet dit sinds augustus vorig jaar. Italië voerde in maart een heffing in van 22 basispunten op exchange based-transacties en van 12 punten op over the counter-transacties.

De financiële sector waarschuwt tegen de negatieve gevolgen. Eerste statistieken lijken dit te staven. Sinds de invoering van beide belastingen op 1 maart daalde het handelsvolume in Milaan met 30 procent ten opzicht van de gemiddelde omzet in negentig dagen. Een daling die op de beurzen van Londen en Frankfurt niet werd waargenomen.

Hoogleraar Leonardo Becchetti van de Tor Vergata universiteit in Rome beaamt dat Milaan met deze voortrekkersrol sommige beleggers wegjaagt. Maar zodra meer landen volgen zal deze vlucht afnemen, verwacht hij. „De jaaropbrengst van de belasting wordt nu voor Italië op 1 miljard euro geschat. Als er meer belastingen zijn, kan dit oplopen tot 2 tot 3 miljard”, legt hij aan de telefoon uit.

Becchetti verdedigt het plan als woordvoerder van de actiegroep ZeroZeroCinque (0,05) die al jaren pleit voor een Tobin-taks. „De volatiliteit van de markten neemt gevaarlijk toe door HFT. Er zijn al meerdere flash crashes [plotselinge grote koersdalingen] door veroorzaakt.”