Een bergrede vond de VVD niet nodig

Ruttes speech kreeg lof omdat hij veertig minuten uit het hoofd sprak. Met een zeldzame persoonlijke noot, maar zonder memorabele one-liner.

De minister-president kreeg er in de Rode Hoed in Amsterdam gisteravond een applaus voor: hij droeg zijn H.J. Schoo-lezing van veertig minuten uit het hoofd voor.

Mark Rutte deed dat degelijk en lucide, maar op geen enkel moment meeslepend. Retorische hoogstandjes of memorabele one-liners zaten er niet bij. Het was een aardse speech, vol voorbeelden uit provinciestadjes, in de taal van een gemoedelijk gesprek tussen bekenden, maar zonder het wat gedragener vocabulaire dat kán horen bij een premier die een toekomstperspectief wil bieden in moeilijke tijden.

Rutte, die nu zo vaak gehoord heeft dat hij te vrolijk is, veroorloofde zich maar een enkel grapje, en dan ten koste van zichzelf. „Van mijn moeder heb ik mijn optimisme gekregen, als er iemand schuldig is, is zij het.”

Wat de premier wel deed is verwijzen naar zijn ouders, en de waarden van zelfredzaamheid, bescheidenheid en optimisme die hij van hen meekreeg. Zulke persoonlijke noten zijn bij Rutte zeldzaam.

Het voeren van een felle anti-linkse campagne om vervolgens met schijnbaar enthousiasme een coalitie te vormen met de PvdA, die hij in de campagne nog een „gevaar voor Nederland” had genoemd, had Ruttes geloofwaardigheid weinig goed gedaan. Het vervolgens accepteren van allerlei voor de VVD onprettige maatregelen – nivellering, belastingverhoging, beperking hypotheekrenteaftrek – versterkte het afgelopen jaar het gevoel van veel VVD-kiezers dat ze bedonderd waren.

Het lange stilzwijgen van Rutte was een bewuste keuze van de VVD-top: wie niet geliefd is of geloofd wordt, kan beter zijn mond houden en stug doorwerken. Maar met de gemeenteraadsverkiezingen volgend voorjaar in het vooruitzicht, werd het tijd voor de VVD-leider om gezicht te tonen.

De lezing was een uitstekende gelegenheid, hoewel de entourage van de premier benadrukte dat hier geen ‘bergrede’ moest worden verwacht. En dat klopte.

Dat neemt niet weg dat Rutte zich, inhoudelijk maar ook in zijn voordracht, steeds meer premier van alle Nederlanders wil tonen. Dat is in een coalitie met de PvdA ook wel nodig, des te meer omdat die in de Eerste Kamer geen meerderheid biedt, en Rutte dus nog andere partijen ruimte moet bieden zich bij hem thuis te voelen.