Obama wacht met besluit militair ingrijpen Syrië op Congres - wat nu?

Obama sprak zaterdag in het bijzijn van zijn vicepresident Joe Biden vanuit de Rose Garden bij het Witte Huis. Hij gaf toen aan het Congres om instemming van een interventie in Syrië te willen vragen. Foto AP / Charles Dharapak

Vorige week leek een ingrijpen in Syrië nog aanstaande. Maar de Amerikaanse president Barack Obama vroeg zaterdag verrassend steun bij het Congres voor hij een besluit neemt over de kwestie. Wat zijn nu de scenario’s voor het vervolg van deze crisis?

Obama wil militair ingrijpen in Syrië. Maar het gaat nu waarschijnlijk nog even duren voordat er überhaupt een aanval of interventie komt, als die er al komt. De stemming is pas volgende week, op 9 september, als het Congres weer bijeenkomt. Als Obama inderdaad op instemming van het Congres wacht, dan komt er voorlopig geen aanval. Onze correspondent in de VS Guus Valk schrijft vandaag over het opmerkelijke uitstel en de reden daarvoor in de krant:

Obama liet zich door de stafchef van het leger, Martin Dempsey, overtuigen van een voorzichtige aanpak. Volgens Dempsey kan een aanval best een paar weken, of langer, wachten. De klap aan het Syrische leger wordt er niet minder van. Toen Obama dat hoorde, besloot hij de omweg te nemen via het Congres.

Obama neemt een gok door nu af te wachten en de beslissing aan het Congres over te laten. Maar als het dan eenmaal 9 september is, wat zijn dan zijn meest waarschijnlijke opties?

1. Het Congres weigert, Obama grijpt niet in
De kans dat het Congres weigert is behoorlijk groot. Een groot deel van het Congres heeft geen zin om weer bij een oorlog in het Midden-Oosten betrokken te raken en is bang weer in een langlopend conflict verzeild te raken. Dat terwijl het bewijs dat het Syrische regime inderdaad chemische wapens heeft ingezet niet volledig waterdicht is.

De Senaat, waar Democraten in de meerderheid zijn, heeft de grootste kans om te stemmen. De Senatoren zijn meer bezig met het buitenland en internationale operaties, en daarmee grotere kanshebbers om in te stemmen. Maar het Huis van Afgevaardigden kan nog wel wat moeilijker gaan worden. Valk:

Het Huis van Afgevaardigden, waar de Republikeinen de dienst uitmaken, wordt heel moeilijk te overtuigen. Het politieke klimaat in Washington is zo verziekt, dat zij elke kans aangrijpen om Obama’s agenda te dwarsbomen. Nu de president nederig om toestemming komt vragen, is er een reële kans dat het Huis het verzoek afwijst.

Volgens onze buitenlandredacteur Juurd Eijsvoogel, die voor NRC Handelsblad over internationale betrekkingen schrijft, speelt bovendien mee dat het Huis meer dan de Senaat bezig is met binnenlandbeleid en de publieke opinie. En die heeft Obama tegen zich, want de Amerikaanse publieke opinie spreekt zich in peilingen ondubbelzinnig tegen ingrijpen uit.

Nog moeilijker wordt het overtuigen van al deze partijen omdat Obama dan vanaf nu eigenlijk al zijn tijd zou moeten spenderen aan het overtuigen van het Congres. “En die tijd heeft hij niet”, legt Eijsvoogel uit. Hij heeft nog een week de tijd voor de stemming, maar moet zijn aandacht verdelen over andere kwesties. Deze week moet Obama naar Rusland, waar hij andere wereldleiders van G20 zal ontmoeten. Hij moet ook buitenlandse bondgenoten nog achter zich krijgen, mocht er moeten worden ingegrepen. En ondertussen moet hij de Amerikaanse publieke opinie nog beïnvloeden zodat ze een eventueel ingrijpen steunen.

Een Russische demonstrant protesteert tegen een Amerikaanse interventie in Syrië, bij het Amerikaanse consulaat in Sint Petersburg, Rusland. Deze week gaat Obama naar Rusland voor de G20. Hij moet de publieke opinie en buitenlandse bondgenoten nog achter zich krijgen voor een militaire interventie. Foto EPA / Anatoly Maltsev

Als het Congres weigert, is dat ten eerste nogal pijnlijk voor Obama. Ten tweede zou dat de positie van de VS in de wereld ernstig ondergraven. Eijsvoogel:

“Een supermacht waarvan de president in zo’n belangrijke buitenlandse kwestie in de steek wordt gelaten door zijn volksvertegenwoordiging, zal in de wereld nog maar weinig gezag kunnen afdwingen.”

Bovendien heeft Obama eerder aangegeven dat het gebruik van chemische wapens door Syrië een ‘rode lijn’ zou vormen voor militair ingrijpen. Als de VS nu toch niets doet, ondergraaft dat die uitspraken behoorlijk.

2. Het Congres stemt in, Obama grijpt in
Mocht het Congres onverwacht wél instemmen, dan komt er hoogstwaarschijnlijk een militaire interventie. Welke vorm die interventie precies aanneemt, is onduidelijk. Het idee is om een beperkte aanval uit te voeren die er vooral op gericht is een nieuwe inzet van chemische wapens door de Syrische president Assad te voorkomen. Maar het effect van de beperkte aanval die Obama voor ogen heeft, is onzeker.

Het voordeel van instemming met de aanval door het Congres is wel dat Obama dan minder alleen staat. Nu Groot-Brittannië heeft besloten niet deel te nemen aan een actie, kan hij zoveel mogelijk steun en medeverantwoordelijkheid van anderen gebruiken. Valk:

Door het Congres in zijn plannen te betrekken, kan Obama in ieder geval politiek draagvlak creëren. Ontstaat er publieke woede, dan kan hij naar het Congres wijzen: zij vonden het óók goed. Helemaal alleen ten strijde trekken is nooit een goed idee, en het werd na het wegvallen van internationale bondgenoten wel erg eenzaam rondom de president.

Zowel Obama als zijn land staan er bovendien sterker voor als het Congres instemt. Eijsvoogel:

“Dan blijkt dat de bitter verdeelde Amerikaanse politiek als het erop aankomt tóch nog in staat is de rijen te sluiten. Dat is niet alleen belangrijk voor de geloofwaardigheid van een Amerikaanse actie in Syrië, die hoe dan ook fel omstreden zal zijn in de wereld. Het maakt ook veel uit voor het politieke gewicht van Amerika in andere en toekomstige internationale crisissituaties.”

3. Het Congres stemt niet in, Obama grijpt toch in
Er is een kleine kans dat Obama toch ingrijpt zonder instemming van het Congres. Hij heeft juist daarom niet zozeer om toestemming, maar om instemming van het Congres gevraagd. De mogelijkheid blijft daarmee open om het Congres te negeren. Het is wel een scenario dat Obama zal willen vermijden. Weinig internationale steun en geen steun van het Congres, dan dragen Obama en zijn kabinet alleen de verantwoordelijkheid voor een eventuele mislukking.

Obama zei tenslotte enkele dagen geleden nog het volgende, en nu wordt het moeilijk daar op terug te komen:

“Ik geloof al lange tijd dat onze [Amerikaanse] macht niet is geworteld in onze militaire macht, maar in het voorbeeld dat wij zijn als regering van het volk, door het volk en voor het volk.”