De wereld hacken met de ‘technopoëzie’ van Zomergast Daan Roosegaarde

De oude wereld is volgens de laatste Zomergast van dit seizoen kapot. Hij stelt een nieuwe voor, waarin technologie en kunst hand in hand gaan. In de aanloop naar de ideale televisieavond van ontwerper Daan Roosegaarde introduceren we hem aan de hand van enkele fragmenten.

Still via YouTube

De oude wereld is volgens de laatste Zomergast van dit seizoen kapot. Hij stelt een nieuwe voor, een waarin technologie en kunst hand in hand gaan. Een wereld met minder meninghebbers en meer doeners. Designer Daan Roosegaardes werk is om te beleven, zeker niet om alleen naar te kijken. In de aanloop naar zijn ideale televisieavond introduceren we hem kort aan de hand van enkele fragmenten. Welk fragment heeft uw voorkeur en welke vraag zou u hem stellen?

Daniël Ferdinand Roosegaarde Bisschop - het tweede deel van zijn achternaam heeft hij laten vallen, omdat het elitair zou zijn - werd op 24 juli 1979 geboren in Nieuwkoop. In een profiel dat Vrij Nederland vorige week over hem schreef, legt zijn vader uit dat Roosegaardes passie voor kunst op de middelbare school ontstond. Daarvoor was hij vooral veel in de natuur. Een studie kon hij daarna niet kiezen; de studie die hij voor ogen had, bestond niet. Dan maar niet. “Ik dacht: dan zoek ik het zelf wel uit”, zegt hij in het tijdschrift.

Hij gaat uiteindelijk nog wel studeren. Eerst rond hij een opleiding aan de Academie voor de Kunsten (AKI) in Enschede cum laude af, daarna nog een aan het Berlage Instituut in Rotterdam. In 2006 begint hij Studio Roosegaarde. Zijn doorbraak komt wanneer hij mag tentoonstellen in museum Tate Modern in Londen. In 2010 opent hij zijn tweede studio - de eerste staat in Waddinxveen- in Shanghai.

Roosegaardes werk heeft al meerdere prijzen gewonnen. Tweemaal ontving hij de Dutch Design Award (2009 en 2012). Daarnaast won hij de Design for Asia Award (2011) en de Charlotte Köhler Prijs voor beeldende kunst (2012). Vrijdag won hij voor zijn ‘Smart Highway’ de prestigieuze INDEX:Award. Vorige week werd bekend dat hij genomineerd is voor een World Technology Award, een belangrijke technologie- en innovatieprijs.

“Nieuwe ideeën of emoties uitlokken”

Maar wat kunnen we van de technopoeët verwachten vanavond? In de een van de promo’s voor zijn aflevering van Zomergasten zegt hij kort wat over zijn ideale tv-avond:

“Voor mij is een perfecte tv-avond dat je het gevoel hebt dat je iets veranderd hebt, dat je iets getransformeerd hebt. Dat je op een bepaalde manier nieuwe ideeën of nieuwe emoties kan uitlokken. In jezelf, maar ook in de mensen die kijken.”

In een kort interview met NRC Handelsblad van begin juli, beschrijft hij ook hoe hij de aflevering voor zich ziet:

“Mijn Zomergasten wordt een soort safari. Wilfried de Jong kennende krijgen we een wild en open gesprek. Ik ben niet zo verlegen, ik heb nogal veel energie. (…) Ik wil de oude en de nieuwe wereld laten zien, een hoop dieren, een hoop humor.”

De praktische kunst, ‘want de oude wereld is kapot’

Over naar drie fragmenten ter illustratie van Roosegaarde en zijn werk. Design is volgens de jonge ontwerper zo veel meer dan simpelweg “tafeltjes of stoeltjes”, zegt hij in Vrij Nederland:

“Als je de wereld gaat decoreren, dat is de horror. Daarom ben ik zo blij dat het me niet alleen maar lukt om in de comfortzone van de witte kubus in het Stedelijk te staan, wat ook heel tof is hoor, maar ik vind het nog veel toffer om die barre asfaltkorrel in Brabant een update te geven.”

Volgens hem is “de oude wereld kapot” en moeten we “een nieuwe maken”. Wellicht zijn bekendste werk omvat precies dat hoogst praktische element van zijn kunst. Zijn prijswinnende ‘Smart Highway’ is kunst, maar niet om alleen naar te kijken. Integendeel: de energiezuinige snelweg, gemaakt van ‘intelligent asfalt’, wordt eind dit jaar werkelijkheid door een samenwerking met bouwbedrijf Heijmans. Dan ligt er in Brabant een eerste kilometer.

Internationaal heeft deze innovatie hem bekendheid opgeleverd. Zo was er aandacht in The New York Times:

“If cars, traffic and navigation can be “smart,” is there any reason for roads to remain as dumb as bricks? Not according to the unlikely combination of Daan Roosegaarde, a Dutch art-school bohemian, and Heijmans, a conventionally minded infrastructure developer, who are teaming up on an array of quirky, interactive designs that could change the way streets look and even act.”

Meer filmpjes van afzonderlijke werken? Bekijk een playlist op YouTube.

Spelen met intimiteit

Interactiviteit. Spelen met de natuur. Daar richt Roosegaarde zich met zijn kunst op. De analoge wereld die digitaal wordt, daar op inspelen. Ook mode valt daar volgens hem onder, zei hij eerder dit jaar in een uitgebreid interview in nrc.next:

“Ik maak geen statische dingen, dat is wind in een glazen potje. Vergelijk het met de natuur: je bent je er niet van bewust, maar het werkt én het ziet er fantastisch uit. Omdat het doordacht is. Daar heeft de natuur een paar miljoen jaar de tijd voor gehad, maar mijn werk moet dat ook doen: versmelten met het leven. Of het nou kunst is, mode, wegen of gehackte bloemen.”

Zijn idee Intimacy 2.0 trok, wederom, wereldwijd aandacht. Het is wat klassiek provocerender wellicht dan zijn andere interactieve werk: een jurk die op basis van de hartslag van de vrouw die hem draagt transparanter wordt. Hoe opgewondener zij is, hoe transparanter de jurk. En zo zou er ook een ontwerp kunnen komen dat reageert op de flitsen van fotografen langs de catwalk. Hoe meer flitsen, hoe ‘naakter’ het model.

Roosegaarde kwam bij het populaire BNN-programma Spuiten en Slikken vorig jaar over de jurk - “die gaat voor de prijs van een goede BMW de deur uit”- vertellen en hem demonstreren:

“Je krijgt een raar soort spel van co-controle. Aan de ene kant toon je jezelf naakt en dat vind je wel of niet prettig. Maar aan de andere kant worden er wel meer en meer foto’s van je gemaakt. (…) En dat soort co-controle, dat vind ik als kunstenaar heel erg spannend. Hoe kun je intimiteit uitlokken in een tijdperk zoals nu. Tech en mode zijn daar geweldige tools voor.”

Roosegaarde over ‘verlichting’

Een van de grootste inspiraties voor Roosegaarde is licht, verlichting. En daardoor, zoals hij het zelf zegt “ook mentale verlichting”. Het is een terugkerend, belangrijk onderdeel van zijn werk. De ‘Smart Highway’ werkt bijvoorbeeld ook al nadrukkelijk met licht. Roosegaarde wil met licht spelen.

Neem een project als Dune, een interactief ‘korenveld’ dat oplicht door aanraking, beweging en geluid. Of zijn ‘Marbles‘ in Almere, die licht geven en van kleur veranderen naarmate je ze meer ‘aait’.

Natuurlijk, het ziet er allemaal indrukwekkend en innovatief uit. Maar het verhaal achter Roosegaardes gebruik van en fascinatie voor licht is ook interessant.

“Het gaat niet alleen maar om de gekke ideeën. Het gaat om nadenken: waarom hebben we al die kabels en al die hardware en al die energie nodig, waarom kunnen we dat zelf niet?”

Roosegaarde is inmiddels al twee keer te gast geweest in De Wereld Draait Door, na zijn eerste keer indruk te hebben gemaakt. Tijdens zijn tweede bezoek spreekt Roosegaarde met Matthijs van Nieuwkerk over zijn filosofie over licht en hoe dit terug te vinden is in zijn ontwerpen:

Nog meer Roosegaarde?

Dutch Profiles maakte een kort profiel van Roosegaarde op zijn werkplek in Waddinxveen:

Tijdens enkele TEDx-presentaties krijg je een goede indruk van hoe bevlogen Roosegaarde over zijn werk en de wereld om hem heen praat. Zoals in onderstaand fragment van TEDx Binnenhof, waarin hij onder andere de aanwezige koningin Máxima, toen nog prinses, vraagt of ze een van zijn Intimacy-jurken wil dragen: