Wetenschap is geen politiek breekijzer

In Boxtel zijn ze tegen. De bewoners willen geen boortorens. Geen schaliegaswinning aan de Dommel. Minister Kamp (VVD) van Economische Zaken mag, met een kersvers rapport in de hand, wel zeggen dat het allemaal veilig is. Maar wie gelooft dat?

Wetenschap geldt als ook maar een mening. En als onderzoekers in dienst zijn van de industrie, zoals bij Kamps rapport, hahaha, ga toch weg. Is dit hoe we in een modern land debatteren, gaan we zo met kennis om?

Kijk eens naar Östhammar and Oskarshamn. Deze Zweedse dorpjes streden jarenlang om de diepe ondergrondse opslagplaats voor nucleair afval te mogen bouwen. Toen in 2009 de keuze op Östhammar viel, baalde het buurdorp.

Het verschil? Boxtel heeft weinig invloed gehad op het proces. Een Brits bedrijf zag kansen in Noord-Brabant, vroeg bij EZ een vergunning aan en kreeg die. Boxtel werd voor een voldongen feit gesteld.

Met een wetenschappelijk rapport probeert minister Kamp nu een politiek dilemma op te lossen. Economisch algemeen belang versus lokale volkswil. Maar wat zit er in het vat voor Boxtel? Alleen overlast.

Dan Zweden. Daar werd een soort wedstrijd georganiseerd: wie komt met het best onderbouwde plan voor de ondergrondse opslag van nucleair afval? En voor de twee finalisten stond een zak geld met 2 miljard Zweedse kronen (230 miljoen euro) klaar om te verdelen. Dan worden burgers min of meer gedwongen zelf na te denken.

Wetenschap is het verkeerde gereedschap om politieke dilemma’s op te lossen. Dat zei deze week Daniel Sarewitz, hoogleraar Wetenschap en Maatschappij aan de Arizona State University. Op uitnodiging van het Rathenau Instituut was hij even in Nederland. In een interview met deze krant noemde hij het voorbeeld van Schiphol, en de uitbreiding. Talloze rapporten zijn geschreven. Vele hoofden zijn gebroken. Maar het politieke dilemma is er nog steeds. Ligt dat aan de wetenschap? Voorbeelden genoeg: de bouw van een nieuwe kerncentrale, of ondergrondse opslag van CO2.

Dit is de Zweedse les. Burgers accepteren een Eng Ding in hun achtertuin makkelijker als ze kunnen meebeslissen en als ze direct profiteren van de opbrengst. Maar zeg je: we hebben in het algemeen belang dat Enge Ding toevallig in jouw tuin gepland, en kijk, hier is een rapport, dan gaan die Boxtelaren echt niet al die 900 bladzijden gratis downloaden. Dan gaan de hakken in het zand.

In reactie op het rapport dat minister Kamp deze week presenteerde, staat alweer een nieuwe commissie van experts klaar om zich over de kwaliteit van dat rapport uit te spreken. Nieuwe hoofden, nieuwe meningen.

Wetenschap is een krachtig instrument maar de maatschappij zullen we toch echt zelf moeten besturen.

Marcel aan de Brugh