Camilla hoort nu echt bij de familie

Camilla, ooit de meest gehate vrouw van Groot-Brittannië, wordt inmiddels op handen gedragen. Ze fleurde Charles op, de prinsen zijn dol op haar en met de Queen deelt ze een liefde voor honden, paarden en buitenleven.

Camilla, Charles en Elizabeth
Camilla, Charles en Elizabeth Foto AFP

Schuifelend verdringen de bezoekers zich voor de vitrines. Diana’s balletschoenen, haar rapportkaarten, fotoalbums, een brief aan haar ouders. Een zaal verder haar trouwjurk, de toespraak die haar broer hield op haar begrafenis, tientallen condoleanceboeken. Onder melancholische pianomuziek worden video’s vertoond: een jonge Diana die in een zwembad springt, danst op het gras. „Net William”, fluistert iemand.

Het is begin augustus op Althorp, het landgoed van de Spencers, en een van de laatste weken dat de spullen te zien zijn. De graaf, broer van Diana, zal volgende zomer nog wel zijn huis openstellen, maar de jurken en juwelen gaan naar haar zoons William en Harry. De tentoonstelling sluit, zestien jaar na haar overlijden.

Het is tekenend. Want ja, zaterdag 31 augustus is Diana’s sterfdag. En ja, Scotland Yard kijkt naar nieuwe aanwijzingen over haar dood in 1997. En ja, volgende week gaat er een film over haar in première, met Naomi Watts in de hoofdrol – en dat alles zorgt voor de nodige publiciteit. Maar Diana is goeddeels uit het Britse publieke bewustzijn verdwenen.

Het is Camilla (66), ooit de meest gehate vrouw van het Verenigd Koninkrijk, de „rottweiler” (Diana’s woorden) de „derde in ons huwelijk” (Diana’s woorden), op wie we moeten letten. Camilla, die naar verluidt vlak na de scheiding van prins Charles en Diana in een supermarkt werd bekogeld met broodjes, maar nu door de Britse tabloids liefdevol wordt omschreven als ‘koninklijk’ en ‘een aanwinst voor het Huis van Windsor’, door wie Charles ‘is opgeleefd’.

In de historische haven van Chatham, bij een van de vele bezoeken die Camilla aflegt, valt op hoe gemakkelijk ze haar taak vervult. Zonder hoed, in een witte zwierige rok en goudkleurige blazer, zakt ze door de knieën om met een bloemenmeisje te praten terwijl Charles zich laat voorlichten over de renovatie van het museum. Ze stapt af op een groep zeeverkenners, en vertelt dat een van haar kleinkinderen net lid is geworden. Ze praat met kinderen, schudt handen, grapt met journalisten, negeert de officiële route die ze moest afleggen. „Ze is duidelijk een mensenmens”, zegt directeur Bill Ferris na afloop. „Ze is geïnteresseerd in de tentoonstelling, maar wil vooral mensen ontmoeten. En ze is heel relaxed. Relaxter dan haar entourage.”

De toeschouwers zijn gecharmeerd. „Ik dacht niet dat ik het ooit zou zeggen”, zegt een grootvader uit Stratham. „Maar ze zien er goed uit samen. Ze doet goed werk, zeker gezien de hele episode met Diana. Good for her.”

Het eerherstel van Camilla bereikte in mei zijn voorlopig hoogtepunt. Toen was de hertogin van Cornwall voor het eerst aanwezig bij de opening van het parlementaire jaar, de Britse Prinsjesdag. Een duidelijkere boodschap over de rol die ze speelt binnen de monarchie is er niet.

Maar haar rehabilitatie begon al veel eerder, en heel geleidelijk. Een jaar na de dood van Diana ontmoette William Camilla en gaf daarmee publiekelijk zijn zegen aan de relatie met zijn vader. Nog een jaar later werd ze, in een zorgvuldig geplande pr-operatie, voor het eerst met Charles gefotografeerd toen ze samen het Ritz Hotel in Londen verlieten. In 2000 volgde een ontmoeting met de koningin, tijdens een feestje op het landgoed van Charles. En in 2005 een huwelijk met Charles.

Camilla Shand ontmoette Charles in 1970 tijdens een polowedstrijd, wat geruchten over een opbloeiende liefde uitlokte. Haar relatie met legerofficier Andrew Parker-Bowles was verbroken, en de twee leken voor elkaar gemaakt. Maar Charles vroeg haar niet ten huwelijk, en terwijl hij een lange zeereis maakte, trouwde ze met Parker-Bowles. Ze kregen twee kinderen: Tom (van wie Charles de peetvader is) en Laura.

Charles en Camilla bleven bevriend, ook na zijn huwelijk met Diana Spencer in 1981. Pas toen dat in 1986 „onherstelbaar beschadigd” was, was hij haar ontrouw, bekende Charles later. Bij Camilla vond hij „de warmte en het begrip waar hij altijd naar had verlangd”. Op de vraag of de affaire had bijgedragen aan de scheiding, zou Diana zeggen: „Er waren drie man in dit huwelijk. Het werd een beetje druk”.

Camilla-tapes

De relatie werd in 1992 openbaar door de publicatie van Diana: her True Story van Andrew Morton, en de Camilla-tapes, een zes minuten durend telefoongesprek voor het slapengaan tussen Charles en Camilla, dat werd opgenomen en uitlekte. Ze bekennen daarin dat ze elkaar „de hele tijd” nodig hebben. „Oh God. Ik zou in je broek willen wonen of zoiets. Dat zou veel makkelijker zijn”, zegt Charles. Waarop zij hem plaagt dat hij dan een onderbroek wordt. Hij: „Of god betere, met mijn geluk, een tampon.”

Het deed hun reputatie geen goed. En in de bittere en publiekelijk uitgevochten scheiding tussen Charles en Diana werd Camilla door veel Britten vervolgens gezien als de boosdoener.

Ten onrechte, zegt biograaf Penny Junor. Ze schreef, deels met toestemming van het paleis, onder meer biografieën over Charles, Diana en recentelijk het boek Prince William: Born to be King. „Het huwelijk zou ook zonder Camilla’s aanwezigheid zijn gestrand. Kijk naar foto’s van toen: Charles verkeerde in een poel van wanhoop. Hij was ontzettend ongelukkig.”

„De koningin heeft Camilla nooit onaardig gevonden”, meent Junor. „Wat Elizabeth verafschuwde, was de moeilijkheid die de relatie met Charles veroorzaakte. Het was slecht voor de stabiliteit van de monarchie.” Ze zegt: „De koningin neemt haar taak serieus. In de eerste plaats is ze de monarch, en noodzakelijkerwijs komt de familie daardoor op de tweede plaats.”

Camilla, zegt Junor, heeft Charles gered. „In de Diana-jaren was hij een droevige figuur. Hij kan een narrige, norse man zijn, die zich in zijn schulp terugtrekt. Zij heeft hem opgefleurd, en dat is een van de redenen dat de prinsen haar zo aardig vinden.” Met als gevolg dat de Britten Camilla zijn gaan waarderen: „Men geeft om de mening van William en Harry. Al snel bleek dat ze niet die verschrikkelijke stiefmoeder was.”

Camilla voelt ook geen drang om meer te zijn dan een steunpilaar voor Charles, zeggen mensen die haar kennen. Terwijl Diana de prins probeerde te overschaduwen. „Het gaat haar niet om de populariteit, ze is geen superster, zal geen gebruik maken van haar naam of status”, zegt Junor. „Ze is gewoon een erg aardige vrouw, die gemakkelijk in de omgang is en een goed gevoel voor humor heeft.”

Koningin Camilla

Belangrijk is ook dat koningin Elizabeth laat zien dat haar schoondochter erbij hoort, zoals vorig jaar tijdens haar diamanten regeringsjubileum. Toen prins Philip ziek werd, nam Camilla zijn plaats in in de koets naast Elizabeth. En op het bordes van Buckingham Palace stonden niet langer prinses Anne, prins Andrew en prins Edward, maar Charles en Camilla, William en Kate, en Harry. Dat is de koninklijke familie, in de ogen van Elizabeth.

Junor wijst op een bezoek van Elizabeth, Camilla en Kate aan warenhuis Fortnum & Mason, vorig jaar. „Het was tekenend. Ze hadden het duidelijk naar hun zin. Ze kregen een picknickmand mee, met onder meer hondenkoekjes.” Naast de hondenliefde, deelt Camilla met Elizabeth ook een liefde voor paarden en het buitenleven.

Camilla heeft dergelijke openbare steunbetuigingen nog altijd nodig. „Er is nog altijd een harde kern die niet in wil zien dat Diana allesbehalve een heilige was, Camilla haat, en haar zal blijven haten”, zegt Junor.

Maar de eindeloze vergelijkingen met Diana zijn wel opgehouden. Mede dankzij de komst van Kate, de populaire echtgenote van prins William. „Eerst ging de aandacht naar William, nu is Kate de nieuwe Diana voor diegenen die een dergelijke verering nodig hebben”, zegt Jeffrey Richards, hoogleraar cultuurgeschiedenis en auteur van het boek Diana, the making of a media Saint. „Je zag het aan de opwinding bij de geboorte van hun zoon.”

Diana zelf, meent Richards, is grotendeels vergeten. „Ze is deel van de geschiedenis geworden.

„Al een jaar na Diana’s dood zag je dat haar nagedachtenis vervaagde. Bij de opening van een herdenkingsmoment kwamen toen een paar honderd man opdagen. De emotionele uitbarsting bij haar dood was een opwelling die geen stand hield, en het koninklijk huis uiteindelijk niet ondermijnde.”

De tijd heeft het verhaal over de relatie tussen Charles en Camilla bovendien in een nieuwe vorm gegoten. „Zij kregen van alles de schuld. Nu zijn ze het middelbare liefdespaar dat elkaar al vanaf jongs af aan leuk vond. Als ze blijven doen wat ze nu doen, zal men bij een troonsbestijging Camilla hebben geaccepteerd”, denkt Richards.

Grote vraag blijft hoe de Britten zullen reageren op een koningin Camilla. Ze heeft officieel recht op die titel, net zoals ze zich prinses van Wales zou kunnen noemen. Indachtig de volkswoede over Diana besloot het paleis toen tot hertogin van Cornwall, naar een van Charles’ andere titels. Na de kroning wordt ze hare koninklijke hoogheid prinses-gemalin, meldt St James’ Palace op de website.

„Een dergelijke rol bestaat niet”, zegt hoogleraar Richards. „Ten tijde van de troonsafstand van Edward VIII heeft de hoogste juridisch adviseur van de regering, de attorney general, uitgezocht of Wallis Simpson prinses-gemaal kon worden. Maar de echtgenote van een koning is koningin.”

Charles twijfelt. Op de vraag van de Amerikaanse zender NBC of Camilla koningin zou worden, antwoordde hij: „Well, dat moeten we zien, nietwaar? Dat kan.”

Maar de Britse tabloids zijn eruit. De Daily Express concludeert nu: „Het standpunt van het paleis valt uit de toon met de mening van het publiek.” En de Daily Mail schreef onlangs: „Er is geen betere tijd voor een debat over of zij, zonder enig disrespect voor de herinnering aan Diana, op een dag koningin-gemalin kan worden en als zodanig gekroond kan worden.” „Het is tijd op te houden Camilla onheus te bejegenen”, zo meent de krant.