Zijn zaad op mijn snoet

Waarom zegt iedereen dat het slecht is en is het toch zo’n succes? Daar draait het om in de Nederlandse musical over de erotische bestseller Vijftig tinten grijs. Birgit Schuurman speelt Anastasia: „Je verplicht je om het serieus te nemen – al is het een parodie.”

Birgit Schuurman, Eva Poppink en Jolanda van den Berg spelen inVijftig tinten... de parodie. „Het isPretty Woman, maar dan met zweepjes.”
Birgit Schuurman, Eva Poppink en Jolanda van den Berg spelen inVijftig tinten... de parodie. „Het isPretty Woman, maar dan met zweepjes.” Foto Roger Cremers

‘Ik heb denk ik onder een steen gelegen, maar ik dacht dat het over een schilder ging.” Toen ze werd gevraagd om auditie te doen voor een musical naar Vijftig tinten grijs, had actrice Eva Poppink geen idee wat dat was. „Ik dacht iets heel zwaars, Bernlef-achtigs; hersenschimmen, grijstinten. Toen ik erachter kwam wat het was dacht ik eerst wel even: ik in een seksstuk? Waarom?” Tot duidelijk werd dat het om een parodie ging. „Dat leek me dan wel weer heel leuk.”

De off-Broadwayproductie 50 Shades! The Musical was dit voorjaar een hit in de Verenigde Staten. In april kocht theaterproducent Senf de rechten. Dankzij een unieke samenwerking met drie theaters kon aan de start van het nieuwe theaterseizoen onmiddellijk een flinke speelperiode worden ingelast; normaal hebben de theaters hun programmering een jaar van tevoren al rond. Bewerker Niek Barendsen wachtte een spoedklus.

In Vijftig tinten... de parodie speelt Eva Poppink Hannah, een lid van het boekenclubje dat – eerst met tegenzin en gaandeweg steeds gretiger – de internationale erotische bestseller leest. Barendsen voegde daarnaast een verhaallijn toe over de geplaagde schrijfster van het boek, gespeeld door Jolanda van den Berg. Het verhaal dat zij bedenkt over de seksrelatie tussen de naïeve Anastasia en de mysterieuze, woest aantrekkelijke Mr. Grey komt ter plekke op toneel tot leven, met Birgit Schuurman (en afwisselend Linda Wagenmakers) in de rol van Anastasia en Han Oldigs als Mr. Grey. Daarnaast voegde Barendsen scènes toe waarin de acteurs zichzelf spelen. De musical begint met een auditiescène à la A Chorus Line. Stem: ‘Dame 1; wat heb jij zoal gedaan?’ Poppink, blij: ‘Nou, Nijntje de musical, 1, 2 en 3!’ Stem: ‘Okeee.. Nijntje.. En dame 5, wat kom jij hier doen?’ Schuurman: ‘Uh, ik ben Birgit Schuurman?’ Schuurman heeft het boek niet gelezen maar pakt elke rol aan die ze krijgen kan, zegt ze. Ze heeft schulden. Bij haar zus.

De drie actrices zijn het er over eens: het boek is ontstellend slecht geschreven. Schuurman: „Al Anastasia’s gedachten staan cursief gedrukt, soms zelfs in hoofdletters. Dat is zo bespottelijk. Niek heeft dat in het script nog eens extra benadrukt, en er belachelijke terzijdes van gemaakt. Die speel ik allemaal expliciet op de zaal.” Ze doet het voor: „‘Maar Katherine Kavanagh! – mijn prachtige, spannende roommate, op wie ik heimelijk jaloers ben en die in alles opwindender is dan ik – Ik moet studeren!’” Als Anastasia ergens blij over is, zegt Schuurman, dan maakt haar ‘innerlijke godin’ een flikflak, en geeft iedereen een high five. „Dan denk je wel even: seriously?”

Poppink: „Het lezen was echt huiswerk. Elke dag een uurtje, en daarna mocht ik iets leuks doen.” Van den Berg had het al gelezen, cadeautje van een vriendin natuurlijk, lekker voor op vakantie. „Best ongemakkelijk, als wildvreemde vrouwen naar je knipogen als je het ligt te lezen op het strand.” In de musicalparodie komt dat zelfs expliciet ter sprake: er zijn wereldwijd 70 miljoen exemplaren van verkocht, maar toch is het boek volstrekt not done. Schuurman: „En niet vanwege de porno, maar omdat het niet literair of intellectueel genoeg is.” Van den Berg: „Als het literair genoeg was, dan was de porno geen probleem. Zie Turks Fruit.” Poppink: „En dat is natuurlijk eigenlijk superstom.”

Paradox

Het meest gehoorde commentaar op Vijftig tinten, valt de actrices op, is de zinsnede: „Het is echt superslecht geschreven, maar…” Die paradox ervoeren ze zelf ook bij het lezen. Schuurman: „Je schiet voortdurend heen en weer tussen ergernis en, toch ook wel, eh, opwinding.” Poppink: „Het liefst wilde ik steeds doorbladeren naar de seksscènes. Soms zat ik echt met een hanglip te lezen. Maar dan weer met vuurrode wangen – als ik opgewonden word, word ik heel rood.”

Van den Berg: „Het pornogehalte viel trouwens best tegen.” Poppink: „Vond ik ook! Ze gaan maar twee keer naar die ‘rode kamer van pijn’. Ik had het wel leuk gevonden als ze daar wat vaker waren. Eigenlijk is het gewoon een bouquetreeks.” Schuurman: „Met pikante momenten erin.”

Dat mag tegen je ‘literaire ego’ indruisen (Schuurman), 70 miljoen vrouwen wereldwijd hebben het wel gekocht en verslonden. En als je instemt om Anastasia te spelen in de musicalversie, verplicht je je om dat ergens toch wel serieus te nemen – al is het dan een parodie. „Waarom vond ik het slecht maar wilde ik toch doorlezen?” Van den Berg: „Waarom zegt iedereen dat het slecht is, en is het toch zo’n succes?”

Die vraag is ook daadwerkelijk onderwerp geworden van de musical. Via de raamvertelling belicht Barendsen verschillende aspecten van het boek, en komt zo tot een paar verklaringen. Poppink: „De drie vrouwen van de boekenclub ontdekken dankzij het boek hun diepste verlangens. Wat wil je nou echt en durf je daar ook voor te gaan? Is het realistisch of is het juist fijn als het fantasie blijft?” Ook de schrijfster slaagt er dankzij het schrijfproces in zichzelf seksueel te bevrijden. Van den Berg: „Ik denk dat dit boek bijdraagt aan de seksuele emancipatie van de vrouw. Er rust nog steeds een taboe op vrouwenporno. Dat heeft dit boek doorbroken.”

Schuurman: „Maar het is ook gewoon een soort hedendaags sexy sprookje. Hij. Wil. Haar. Punt. (slaat met vuist op tafel). Hij zet haar op een voetstuk, gaat driehonderd procent voor haar, geeft haar alles wat ze wil. En hij is ook nog een sterke man, een oerman. (slaat) Luister. Naar. Mij. Ik. Zorg. Voor. Jou! Elke vrouw verlangt ergens wel een beetje naar zo’n man, soms.” Barendsen: „Het is Pretty Woman, maar dan met zweepjes.”

Humorloos

Groot verschil met Pretty Woman: Vijftig tinten is volstrekt humorloos. Niek Barendsen: „En door de humorloosheid wordt het af en toe volslagen ridicuul. Mijn handen jeukten om daar iets mee te doen. De verhaallijn over Anastasia en Mr. Grey heb ik daarom totaal over-the-top uitvergroot, in een soort absurde soapstijl. Lange zinnen, anachronismen, ongepast hoogdravende taal; hij geeft een voorbeeld: ‘Jou weerstaan. Dat kan ik niet. Kijk me aan. Je maakt me gek als je op je lip bijt. Je bent een vrouw van de wereld maar ook een kindvrouwtje. Een amazone en een bakvis ineen. Kom dans met me, kind van de zon.’”

Schuurman: „Ik speel Anastasia heel vet, als een schattig, naïef konijntje. Zij heeft totaal geen zelfspot; zij méént het. Haar liedjes zijn ook helemaal Disney’s Little Mermaid-stijl. Heel lief gezongen, maar dan wel met grove tekst. Ze zingt voor: „Als hij zegt dat ik moet, spreid ik mijn suikergoed, smaakt het bitter of zoet, als zijn zaad op mijn snoet?’ Van den Berg: „En dat dan heel mooi gezongen, met van die meerstemmige koortjes.”

Barendsen: „Het is steeds balanceren om te voorkomen dat het te plat wordt. De Amerikaanse versie is behoorlijk simpel, die gaat voluit voor de seksgrappen – kijk! Handboeien! – maar dat vind ik te makkelijk, en het is na één keer niet meer leuk. Ik heb geprobeerd om het intelligenter, gelaagder en grappiger te maken, bijvoorbeeld door het subtieler op te bouwen en door in een romantisch idioom te blijven. In de tekst gebruik ik zo weinig mogelijk expliciete termen en probeer ik die ironisch te verbloemen. Tegelijk zijn de liedjes dan weer wel heel expliciet, maar heel zoet gezongen. Van den Berg zingt monter voor: „‘Gaggen of fellatio, groepsseks met tien smurfen!’ Dan denk je soms wel: wat zing ik nu weer?!”

Zijn ze wel eens bang dat ze de juiste toon net niet pakken, en het meteen flauw of plat wordt? In koor: „Ja!” Poppink: „We moeten in een paar weken een goed geoliede machine worden. Als er een radartje niet klopt, dan stort de boel in elkaar. Maar als het lukt, en er zijn momenten dat we het al écht goed vonden werken, dan loopt dit als een tierelier.”

Vijftig tinten... de parodie. Try-outs 29 aug., première 8 sept. Luxor Rotterdam. Tournee t/m 13 dec. Inl. vijftigtintendeparodie.nl