Koopkracht al vijf jaar omlaag

Het kabinet is het eens over de begroting 2014:

er wordt 7 miljard gekort. Daar staat wel circa een miljard aan investeringen tegenover.

„Een bezuinigingspakket dat goed is voor Nederland. Ik ben tevreden”. Met die woorden bevestigde minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) het nieuws dat het kabinet het gisteren eens is geworden over de bezuinigen voor komend jaar. Op details uit het pakket wilde hij niet ingaan, maar één ding is wel duidelijk: heel moeilijk hebben VVD en PvdA het niet gehad er samen uit te komen. Geen over straat rollende ministers, geen verzuurde coalitiepartners.

Nou is dat ook niet zo verwonderlijk: Dijsselbloem had al in maart een bezuinigingspakket gepresenteerd dat ruim 4 miljard euro extra op moest leveren. Omdat het tekort nog verder zal oplopen – het Centraal Planbureau gaat uit van 3,9 procent – vond het kabinet extra maatregelen noodzakelijk, bovenop de grote bezuinigingen die tot 2017 al optellen tot 45 miljard. Met de nieuwe plannen, die op Prinsjesdag worden gepresenteerd, wordt het begrotingstekort met nog eens 6 miljard euro teruggebracht. Dat is dus gelukt. Welke problemen moest het kabinet oplossen in de laatste tien dagen?

Minder te besteden

De gevolgen voor de koopkracht door de nieuwe maatregelen moesten duidelijk worden. Het lijkt geen dramatische teruggang te worden: gemiddeld gaat iedereen er 1 procent op achteruit. Maar het wordt wel het vijfde jaar op rij, sinds 2010, dat de koopkracht terugloopt. En een gemiddeld cijfer zegt niet alles. Op Prinsjesdag zal blijken wie het meest getroffen wordt. Het kabinet komt de laagste inkomens tegemoet met een cheque van 100 euro.

Lasten stijgen voor ieder

Ten tweede moesten de lastenverzwaringen worden beperkt: ze zijn onvermijdelijk om 6 miljard te bezuinigen, maar het kabinet krijgt voortdurend het verwijt met de bezuinigingen en vooral extra lasten de economie te schaden en te zorgen dat de recessie onnodig lang duurt. Dat is waar de oppositie, die nodig is voor een meerderheid in de Eerste Kamer, steeds op hamert.

Het kabinet lijkt zich te houden aan zijn streven dat de maatregelen voor hoogstens een derde mogen bestaan uit lastenverzwaringen. Bij tweederde moet het gaan om lagere uitgaven van de overheid. Dat onderscheid is niet altijd even gemakkelijk: minder uitgaven van de overheid, zoals bijvoorbeeld geen salarisverhoging voor ambtenaren, leidt er toe dat hun koopkracht afneemt.

Iedereen zal de lastenverzwaringen gaan voelen: zo stijgen de belastinginkomsten voor de overheid met 1,1 miljard euro omdat de tarieven voor de inkomstenbelasting niet worden aangepast aan de (relatief hoge) inflatie. Verder wordt de eenmalige – niet dus – crisisheffing voor werkgevers verlengd: net als dit jaar moeten bedrijven ook in 2014 extra belasting betalen voor werknemers die meer dan 150.000 euro verdienen. Dat levert 500 miljoen op.

Nog niet alle plannen zijn in detail uitgewerkt, zoals in de zorg. Hoe groot de lastenverzwaring precies uitpakt, is nog niet aan te geven.

Hulp nodig bij stimuleren

Daar staat tegenover dat het kabinet ook met maatregelen komt om de economie te stimuleren. Bijvoorbeeld met een investeringspakket voor de werkgelegenheid. De grootste slag wil het slaan rond de zogeheten stamrecht-bv. Mensen die hun ontslagvergoeding in een zo’n bv hebben weggestopt, krijgen de mogelijkheid die bv in 2014 in één keer te laten uitbetalen tegen een voordelig belastingtarief. De fiscus moet daar 1,2 miljard euro beter van worden: tegelijk wordt het onmogelijk nog zo’n bv op te richten en dat levert komend jaar ook 800 miljoen aan belastinginkomsten op. Het levert veel geld op, en een lastenverzwaring is dit niet: via de eenmalige uitbetaling van de vergoeding hoopt het kabinet zelfs op een economische impuls.

Verrassend is de maatregel dat nog dit jaar 100.000 euro belastingvrij geschonken mag worden. Voorwaarde is wel dat de gelukkige ontvanger met dit geld zijn hypotheekschuld terugbrengt of hiermee een renovatie van zijn huis financiert.

De vraag is of de stimuleringsplannen van het kabinet voldoende zijn om het debat over de lastenverzwaringen naar de achtergrond te drukken. Daarom komt het de coalitie niet slecht uit dat juist vandaag uitkomt dat de pensioenfondsen investeringsplannen in de Nederlandse economie willen steunen.

Hulp van grote beleggers is meer dan welkom, omdat het kabinet voor miljardeninvesteringen simpelweg geen geld heeft, zei Dijsselbloem al eerder. Dat is de moeilijke boodschap voor het kabinet: zelf is het verantwoordelijk voor de pijnlijke maatregelen. De economie aanjagen kan alleen met hulp van anderen.