Biënnale Mechelen mislukt

De 6de Biënnale voor Bewegend Beeld. Mechelen, t/m 3/11. Inl: www.contour2013.be

Een van de aantrekkingskrachten van de Biënnale voor Bewegend Beeld in Mechelen is de stad zelf. Iedere editie opnieuw kom je op plekken die je anders nooit van binnen ziet: verdroomde jeugdinternaten, oude bierbrouwerijen, een voetbalstadion, vervallen danspaleizen. Ook passeer je de opgepoetste schitteringen van de vroege Vlaamse Renaissance. Daar tref je plotseling videokunst van internationale allure, bijeengebracht rondom een spannend, vaak maatschappelijk thema.

Maar bij deze zesde Biënnale is veel mislukt of blijven steken in een halfhartig compromis. Vier locaties zijn dit maal gekozen, maar één daarvan – en nog wel de spannendste, namelijk de gevangenis – is niet toegankelijk. De Deen Johan Fabricius (1970), directeur van de Kunsthal Charlottenborg in Kopenhagen, selecteerde 26 vooral jonge, onbekende kunstenaars. Dat hoeft geen nadeel te zijn – op vorige edities waren er naast meesterwerken van beroemdheden ook prachtige ontdekkingen, zoals de Noorse Lene Berg of de Belg Vincent Meessen. Dit jaar blijven die nieuwe ontdekkingen achterwege.

Aan de ideeën achter deze editie kan het niet liggen. Die gaan uit van het baanbrekende werk Surveillir et Punir, van de filosoof Michel Foucault. Hij analyseerde in 1975 hoe onze moderne instellingen zijn ontworpen naar het voorbeeld van de panoptische gevangenis. Foucault wees op de corrigerende en disciplinerende werking van de architectuur van badhuizen, ziekenhuizen, tuindorpen en vormgeving.

Had Fabricius zich maar tot die twee kernbegrippen van Foucault beperkt en aan de hand daarvan zijn kunstenaars geselecteerd. Hoeveel prachtige films, documentaires en videofilms schieten er niet in je hoofd voorbij? Maar Fabricius voegde het even volle als holle begrip ‘Leisure’ toe. Dat betekent ‘sport’, ‘ontspanning’, ‘vermaak’, ‘plezier’.

De Biënnale rafelt daardoor aan alle kanten uit. De Deense Judith Hopf toont een inhoudsloze video met clowns en een wiskundig paard: de oppervlakkigheid vloekt met het indrukwekkende fotowerk dat Magnum-fotograaf Carl de Keyzer in 2003 maakte in Siberische gevangenissen. Het speciaal voor deze Biënnale geproduceerde nieuwe werk van de Amerikaanse Liz Magic Laser, Prison Score, kan evenmin tippen aan dat van De Keyzer. Laser laat een vrouw in een kamer de bewegingen imiteren van filmpersonages in gevangenissen. Levert het naspelen nieuwe inzichten op? Helaas niet.

Goede werken zijn schaars. De Ierse Keren Cytter toont in de gotische Onze-Lieve-Vrouw-Over-De-Dijlekerk een ingenieuze niet-narratief opgebouwde video over schuldgevoel en familieliefde. Ook Family Effects (2007-2009) van de Mexicaan Edgardo Aragón Díaz, in dezelfde kerk, is een uitstekend geënsceneerd videowerk. Aragón Díaz verbeeldt in veertien dramatische scènes, gespeeld door zijn neefjes, een hedendaagse kruisweg van moord, intimidatie, ontsnapping en illegaliteit. Dat is een werk dat de generatie van na Foucault waardig is.