‘We staren ons blind op Obama’

Precies 50 jaar geleden werd Faye Williams (71) geraakt door Martin Luther King’s speech. Nog steeds krijgen zwarten lastig een baan, zegt ze.

Als Barack Obama vandaag spreekt op het Lincoln Memorial in Washington, precies waar Martin Luther King vijftig jaar geleden stond, staat Faye Williams (71) naast hem. Het is voor haar de vervulling van de droom van King. „Barack Obama krijgt veel terechte kritiek van zwarte Amerikanen”, zegt ze, „maar soms moeten we ons ook realiseren hoe bijzonder het is dat we een eerste zwarte president hebben.”

Williams is voorzitter van het National Congress of Black Women. Ze is door Barack Obama aangesteld als speciale adviseur voor Afro-Amerikaanse zaken. Ze wilde ooit sportverslaggever worden, maar werd daarvoor door zuidelijke kranten als zwarte vrouw ongeschikt geacht. Daarop werd ze activist en leider van de zwarte gemeenschap. Williams werd de eerste prominente zwarte politicus van de conservatieve staat Louisiana, en besloot zich na de speech van Martin Luther King te wijden aan de emancipatie van Afro-Amerikanen.

Hoewel ze het graag gewild had, was ze er vijftig jaar geleden niet bij, toen Martin Luther King in Washington zijn I Have a Dream-speech uitsprak. Vrouwen waren niet welkom tijdens de Mars op Washington. King liep, gevolgd door alle televisieploegen, op Pennsylvania Avenue. Vrouwelijke demonstranten, onder wie Rosa Parks, liepen in stilte een straat verderop. Williams: „Ik vond dat de moeite niet.”

Vanuit haar studentenkamer in Californië zag Williams King spreken. „De energie die hij uitstraalde, overtuigde mij er voor het eerst in mijn leven van dat zwarte Amerikanen gezamenlijk iets konden bereiken. Het klinkt nu gek, maar we waren verdeeld en we maakten ons geen illusies. Jaren van discriminatie en achterstelling hadden ons bescheiden gemaakt.”

Williams groeide op in de jaren veertig en vijftig, toen er in het zuiden nog strenge segregatiewetten waren. Op school zag ze geen blanke kinderen, een beroep als politieagent was uitgesloten voor een zwarte. „School was niet eens vanzelfsprekend voor ons.”

Hoe zag uw jeugd in naoorlogs Amerika er uit?

„Ik was de tweede dochter in een gezin van negen kinderen op het oerconservatieve platteland van Louisiana. Mijn vader verliet het gezin toen ik elf was, mijn moeder moest als katoenplukster het gezin onderhouden. Wij moesten altijd op het veld werken; water voor de landarbeiders halen of op de kleintjes passen. School lag niet voor de hand. Er was geen weg naar ons dorp, en geen bus kon ons naar school brengen. Mijn moeder lobbyde voor een schoolbus en een weg. Ze spaarde al het geld, waardoor alle negen kinderen naar de universiteit zijn gegaan.”

Wat ziet u als de belangrijkste verdienste van de Mars op Washington?

„Die dag heeft Amerika op twee manieren veranderd. Er zijn institutionele veranderingen gekomen: segregatiewetten zijn afgeschaft, zwarten kunnen zich beter organiseren. Daarbij is de mentaliteit van het land veranderd. Openlijk racisme komt weinig voor, er is respect voor minderheden gekomen. Niet alleen voor zwarten, maar ook voor homo’s of gehandicapten is de tolerantie toegenomen. Ik word nog altijd blij als ik in het vliegtuig een zwarte piloot zie. Nu is dat vanzelfsprekend, in mijn jeugd was het ondenkbaar. In een generatie kunnen dingen veranderen, als iemand daartoe inspireert. King deed dat.”

De verkiezing van Barack Obama tot president was voor veel Afro-Amerikanen de vervulling van de belofte van King. Kan een mens dat ooit waarmaken?

„Nee. En daarom zie je nu de kritiek op hem toenemen. Ik ken hem goed. Hij voelt zich betrokken bij de Afro-Amerikaanse gemeenschap, maar wil zich nooit binden. Hij vaart zijn onafhankelijke koers. Mensen om me heen zeggen: hij is ons vergeten. Dat is niet waar. Maar ik vind wel dat hij doorslaat. Hij wil de president van alle Amerikanen zijn, dus doet hij zijn best zich niet te veel met ons te identificeren. Dat is jammer.”

Wat heeft Barack Obama tot nu toe bereikt?

„Er groeit een generatie kinderen op die ooit verbaasd zal opkijken als er een keer een blanke president wordt gekozen. Dat is historisch. In één adem noem ik ook zijn nieuwe zorgstelsel [dat in oktober ingaat, red.]. Vooral voor minderheden, bij wie armoede veel groter is, is een verplichte zorgverzekering heel belangrijk.”

Tegelijkertijd staan zwarte verworvenheden uit de jaren zestig, zoals positieve discriminatie in het onderwijs en de Voting Rights Act onder druk of worden teruggedraaid.

„En dan hebben we het nog niet over Trayvon Martin gehad, wiens dood kwaad bloed zette bij de Afro-Amerikaanse gemeenschap. De les is wel dat we bij twee stappen vooruit er één terugzetten.”

Waar ligt dat aan?

„Amerika is op veel plekken nog erg conservatief, zeker het zuiden. We denken: ha, een zwarte president, dus alles komt goed. Maar veel beslissingen worden genomen op laag niveau: door staten, of districten. We staren ons blind op Obama.”

Nog altijd hebben zwarten de slechtste kansen op de arbeidsmarkt. Terwijl de sociale barrières werden gesloopt, bleven de economische barrières bestaan.

„Misschien is mijn grootste teleurstelling dat het Obama niet gelukt is meer banen te creëren. Economische emancipatie komt onvoldoende van de grond, en daardoor blijven veel problemen in stand. Mensen verliezen hoop als ze geen werk hebben. Ik weet zeker dat als King vandaag had geleefd, hij had gesproken over betere banen voor zwarte Amerikanen.”