Ze gaan niet meteen boren

Het duurt nog jaren voordat er schaliegas uit de bodem komt

Proefboringen zouden in Brabant en de Noordoostpolder kunnen plaatsvinden Er blijft vrees voor aantasting van de kwaliteit van het grondwater

redacteur economie

Deze week neemt het kabinet naar verwachting het besluit dat proefboringen naar schaliegas mogen beginnen. Dat groene licht van het kabinet betekent echter nog niet dat er meteen boortorens verrijzen in het Nederlandse landschap. Eerst moet de Tweede Kamer nog goedkeuring geven. En zelfs als dat politieke proces – waarvan de uitkomst nog lang niet zeker is – is afgerond, wachten nog tal van procedures. „Het kan nog jaren duren voor het eerste schaliegas naar boven komt”, zegt een betrokkene.

Het boren naar schaliegas is uiterst omstreden. Op enkele kilometers diepte wordt zand en chemicaliën in de bodem gespoten om keihard schaliegesteente te kraken zodat het daarin opgeslagen gas (of olie) naar boven komt.

In de Verenigde Staten is deze techniek de afgelopen jaren op grote schaal toegepast en heeft op verschillende plekken geleid tot ernstige vervuiling van het grondwater. Ook heeft dit fracken soms tot aardbevingen geleid.

Boxtel, Haaren en Marknesse

Het Britse Cuadrilla Resources heeft in Nederland twee licenties verworven om naar schaliegas te zoeken: een in Brabant en een in de Noordoostpolder. In die gebieden wil het bedrijf drie proefboringen doen om te kijken of de winning van het schaliegas rendabel zou kunnen zijn. Twee proefboringen in Noord-Brabant: in Boxtel en Haaren. En een in Marknesse in de Noordoostpolder.

Voor de eerste boortorens kunnen worden opgetrokken, moeten echter nog de nodige vergunningen worden verleend. Het rapport van adviesbureau Witteveen en Bos – dat nog niet openbaar is – is gebaseerd op een studie van de beschikbare informatie over boren naar schaliegas. Een algemene studie dus. Het rapport geeft geen uitsluitsel over de omstandigheden op de aangewezen locaties.

Die komen pas in een volgende fase aan de orde, wanneer de betrokken gemeentes omgevingsvergunningen moeten afgeven en hun bestemmingsplannen moeten wijzigen om de proefboringen mogelijk te maken. Cuadrilla kan niet aan de slag zonder dat Boxtel, Haaren en Noordoostpolder een ‘verklaring van geen bedenking’ hebben afgegeven, gebaseerd op argumenten.

Bedenkingen bij waterbedrijven

Tot nog toe heeft het Britse bedrijf in Nederland alleen maar ecologisch en bodemonderzoek gedaan. Wel is het bedrijf al volop in discussie met Brabant Water, dat verantwoordelijk is voor de kwaliteit van het grondwater in Noord-Brabant. Het waterbedrijf heeft gesteld niet met de proefboringen akkoord te zullen gaan tenzij aan vijf eisen wordt voldaan op gebied van boortechniek, calamiteitenplan, afvoer van afvalwater, risico van aardbevingen en monitoring van het grondwater. De eerste vier punten maken volgens Cuadrilla automatisch deel uit van de Mijnbouwwet en over het monitoren van het grondwater wil het bedrijf afzonderlijke afspraken maken. Ook het waterbedrijf Vitens, verantwoordelijk voor het water in de Noordoostpolder, heeft bedenkingen geuit en harde garanties geëist dat het water niet wordt vervuild door de eventuele boringen.

Torens van dertig meter

Als de weg vrij is voor de proefboringen, duurt het nog een maand of twee voor de ondergrond is klaargemaakt en de boortorens (van ongeveer dertig meter hoog) zijn opgesteld. Dan staat er een ‘gesloten systeem’ waarbij eventuele lekkage van productiewater meteen moet worden opgevangen. Het Staatstoezicht op de Mijnen (SODM) controleert of dit ook inderdaad het geval is.

Vervolgens duurt het een aantal maanden voordat de boorput af is en bekleed met de nodige veiligheidslagen. Het feitelijke fracken begint pas als de put af is en de toren verwijderd. Dat is het moment dat het echte testen begint, een aantal weken lang, gedurende een aantal uren per dag. Op basis van wat er naar boven komt, besluit licentiehouder Cuadrilla vervolgens om al dan niet een winningsvergunning aan te vragen.

Waarna weer een nieuwe procedure start, met nieuwe inspraakrondes, milieu-effectrapportage (MER) en toezicht van de SODM. Als inderdaad tot winning in Nederland wordt overgegaan, zal in de wingebieden een grote hoeveelheid torens verrijzen omdat er veel putten moeten worden geslagen om de gasvoorraden uit het schaliegesteente naar boven te brengen.