Wouter Bos geeft mooie interpretatie van gedicht Robert Frost. Maar klopt die ook?

Voor Wouter Bos is Robert Frosts’ gedicht The Road not Taken al jaren een steun in de rug bij keuzemomenten, zei hij gisteravond in Zomergasten. Maar het is goed mogelijk dat Bos, en velen met hem, het gedicht verkeerd interpreteert. Gisteravond opende Wouter Bos, oud-partijleider van PvdA en sinds een week bestuursvoorzitter van VuMC, het VPRO-interviewprogramma Zomergasten met een

Robert Frost
Robert Frost Foto ANP

Voor Wouter Bos is Robert Frosts’ gedicht The Road not Taken al jaren een steun in de rug bij keuzemomenten, zei hij gisteravond in Zomergasten. Maar het is goed mogelijk dat Bos, en velen met hem, het gedicht verkeerd interpreteert.

Gisteravond opende Wouter Bos, oud-partijleider van PvdA en sinds een week bestuursvoorzitter van VuMC, het VPRO-interviewprogramma Zomergasten met een UBS-reclame waarin de Engelse acteur Alan Bates (1934) een gedicht declameert van de Amerikaanse dichter Robert Frost (1874-1963). The Road not Taken heet dat gedicht, het verscheen oorspronkelijk in 1916 en geldt als een van de meest gelezen moderne Amerikaanse gedichten van een van de meest populaire twintigste-eeuwse Amerikaanse dichters. Frost won in totaal vier maal de Pulitzer Prize. Als Amerika een Poet Laureate (Dichter des Vaderlands) had, en die hadden ze ten tijde van Frost nog niet, dan had de dichter volgens professor Engels Kevin Murphy - hij komt zo nog aan het woord- die titel de laatste veertig jaar van zijn leven gedragen.

Op YouTube staat een geluidsfragment van Robert Frost die zijn gedicht The Road not Taken zelf voordraagt:

The Road not Taken laat zich makkelijk lezen als een parabel voor het loslaten van alle zekerheden. Belangrijk zijn de laatste zinnen van het gedicht, waarin de spreker kiest voor dat niet-geëffende pad. Een keuze voor non-conformisme, zei ook Wouter Bos gisteravond in Zomergasten:

‘Ik was enorm getroffen door die laatste twee regels. Daarin zit de romantiek van de keuze, van het tegen de stroom ingaan.’

Bos zag de UBS-reclame met het gedicht in 1996 tijdens een reistocht door Tibet. Hij stond voor de keuze: blijf ik werken voor Shell, het concern waar hij toentertijd alweer acht jaar werkzaam was, of kies ik voor de onzekerheid, volg ik mijn idealisme en ga ik een politieke carrière achterna. Bos deed dat laatste en heeft tijdens zijn partijleiderschap van PvdA het gedicht van Frost ter inspiratie meermalen in groepsverband laten horen. Ook herleest hij het geregeld om het als ruggensteun te laten dienen bij het maken van moeilijke keuzes. Of, zoals Bos zelf zegt, om na het lezen van het gedicht en het maken van die moeilijke keuze ‘toch uit te vinden dat dat inderdaad is wat je had moeten doen.’

Verkeerde interpretatie van gedicht Frost is breed fenomeen

Bij zijn interpretatie van The Road not Taken maakt Bos volgens de Amerikaanse professor Engels Kevin Murphy een veelgemaakte fout. De kiem van die verkeerde interpretatie ligt volgens Murphy in de discrepantie tussen de publieke persoon Robert Frost, die met zijn ‘gemakkelijke’ parabels een breed publiek aansprak, en de privépersoon die een verbitterde relatie had met zijn vrouw en collega’s en verantwoordelijk wordt gehouden voor de zelfmoord van een van zijn kinderen. Het 30 minuten durende hoorcollege dat Murphy in 1992 gaf aan Ithaca College, staat op YouTube:

De notie van Frost als een ‘donkere, angstaanjagende dichter met duistere parabels’ werd in het leven geroepen door literair criticus Lionel Trilling (1905-1975). Hij schreef in het jaar dat Frost 85 werd een essay over de ‘duistere’ dichter. Liefhebbers van Frost namen het Trilling kwalijk hun dichter in een kwaad daglicht te hebben gesteld, maar Frost zelf heeft de aantijgingen nooit willen weerleggen. Ze zijn zelfs bestendigd in de biografie van de door Frost zelf aangestelde biograaf Lawrence Thompson. In zijn hoorcollege haalt Murphy een opmerking aan die typerend mag heten voor de persoon die Frost achter de schermen was, een verbitterde misantropische man. In de nabijheid van een collega-dichter moet hij eens gezegd hebben:

‘When I die, I want the whole world to die with me.’

The Road not Taken legt de discrepantie tussen de manier waarop Frost door een breed publiek is gelezen en diens dichterlijke intenties heel mooi bloot, legt Murphy uit. Het gedicht begint met een spreker die door een bos wandelt en de keuze krijgt tussen twee wegen:

‘Two roads diverged in a yellow wood/ And sorry I could not travel both/ And be one traveler, long I stood/ And looked down one as far as I could/ To where it bent in the undergrowth’

De spreker in het gedicht overziet volgens Murphy beide wegen en spreekt geen voorkeur uit voor de eerste weg die hij in de eerste strofe van zijn gedicht beschrijft. Het tweede pad is immers ‘just as fair’, zegt de spreker in de tweede strofe. Juist op die ochtend dat hij door het bos wandelt, aangezien beide wegen op eenzelfde manier met bladeren zijn bedekt:

‘And both that morning equally lay, In leaves no step had trodden black.’

Eigenlijk zegt de spreker volgens Murphy beide wegen te willen nemen. En in de laatste strofe vindt een belangrijke verschuiving plaats. Met een zucht vertelt de spreker, omdat hij nu eenmaal niet beide paden tegelijkertijd kan bewandelen, dat hij een keuze heeft gemaakt voor een pad:

‘I shall be telling this with a sigh/ Somewhere ages and ages hence/ Two roads diverged in a wood, and I— I took the one less traveled by, And that has made all the difference.’

Is de spreker, ‘ages and ages hence’, tevreden met die keuze? Dat blijkt nergens uit, zegt Murphy. In die laatste zinnen, volgens Wouter Bos en velen met hem een aansporing tot non-conformisme en het maken van gewaagde keuzes in het leven,  vraagt de spreker zich hardop af (en met een zucht) of de keuze voor dat andere pad niet beter was geweest. Daarom ook de titel van dit gedicht: The Road not Taken. De weg die niet werd ingeslagen staat centraal in het gedicht. En de spreker vraagt zich af of hij met het kiezen van ‘the one less traveled by’ niet een enorme vergissing heeft begaan.