Kepler suist alleen nog als een toerist door het heelal

Hoewel Nederland met gevechtstroepen uitrukt, is Mali géén vechtmissie, benadrukten de ministers.
Hoewel Nederland met gevechtstroepen uitrukt, is Mali géén vechtmissie, benadrukten de ministers. Foto AFP

Medewerker astronomie

De Kepler-satelliet zal nooit meer zoeken naar planeten buiten het zonnestelsel. Het Amerikaanse ruimteagentschap NASA heeft de hoop opgegeven. Kepler draait in dezelfde baan om de zon als de aarde, maar iets langzamer. Sinds mei van dit jaar kon Kepler zijn telescoop niet goed meer richten, omdat een tweede reactiewiel (gyroscoop) toen was uitgevallen. Toen Kepler in 2009 gelanceerd werd, had hij vier gyroscopen: drie plus één reserve. De eerste viel al in juli 2012 uit. De twee overgebleven gyroscopen zijn te weinig om de satelliet goed te richten. De hoop was dat Kepler tot 2016 zou functioneren.

Kepler zocht naar planeten door van bijna 150.000 sterren voortdurend de helderheid in de gaten te houden. Van sterren waar een of meer planeten omheen cirkelen kan de helderheid met regelmaat een beetje afnemen: als we de baan vanaf de aarde vrijwel van opzij zien, waardoor de planeet bij elke omloop eventjes voor zijn ster langs schuift. Dat is meestal niet het geval.

In de eerste twee jaar van zijn missie, die in mei 2009 begon, heeft Kepler meer dan 3.500 mogelijke planeten opgespoord. Vervolgonderzoek met telescopen op aarde moet uitwijzen of die helderheidsdipjes ook echt door planeten zijn veroorzaakt, en niet door andere objecten zoals zwakke begeleidende sterren. Het voortijdig staken van de missie heeft geleid tot een geringer aantal kandidaten voor dat onderzoek.

Ooit (vóór 1995) waren bewijzen voor planeten buiten ons zonnestelsel ongehoord. Nu is het bevestigen van het planetaire karakter van die duizenden Kepler-kandidaten een tijdrovende klus: tot nu toe zijn er pas 135 ‘goedgekeurd’. In totaal zijn nu ruim negenhonderd planeten ontdekt – de meeste vanaf de aarde.

Het aantal Kepler-planeten kan nog flink oplopen. Het uitpluizen van de gegevens die de satelliet in de tweede helft van zijn missie heeft verzameld is nog in volle gang. En dat zal naar verwachting ook honderden, zo niet duizenden nieuwe kandidaat-planeten opleveren.

Hoewel voortaan ongeschikt voor de ‘planetenjacht’ functioneert de telescoop van Kepler nog goed. Kepler zou kunnen zoeken naar planetoïden en kometen of naar supernova’s. NASA zal begin 2014 beslissen of die nieuwe onderzoeksvragen de 18 miljoen dollar per jaar rechtvaardigen.