Meer ziekte vrouwen door andere darmflora

Niet alleen geslachtshormonen zorgen ervoor dat auto-immuunziekten vaker bij vrouwen dan bij mannen voorkomen. Ook darmbacteriën doen dat. En vooral hun interactie speelt een rol, zo suggereert onderzoek bij muizen (Immunity, 22 aug).

Uit proeven met gecastreerde dieren is bekend dat het mannelijke geslachtshormoon testosteron beschermend werkt tegen auto-immuunziekten, zoals diabetes type 1. Dat is de diabetesvorm die ontstaat doordat het eigen immuunsysteem de insulineproducerende cellen in de alvleesklier aanvalt. Maar onderzoek met muizen heeft laten zien dat ook de darmmicrobiota – vroeger ook wel darmflora genoemd – een rol speelt. Bij gewone muizen komt diabetes type 1 bij vrouwtjes bijvoorbeeld veel vaker voor dan bij mannetjes, maar bij muizen die geen darmbacteriën hebben, zogenoemde steriele muizen, is dat geslachtsverschil er niet. Maar sturen de darmbacteriën nu de beschermende werking van de geslachtshormonen aan, of andersom? Of is er sprake van een wisselwerking? Om daarachter te komen, zetten Amerikaanse onderzoekers een ingenieuze reeks experimenten op.

Eerst toonden ze aan dat geslachtshormonen mede bepalend zijn voor de samenstelling van de darmmicrobiota. Gecastreerde mannelijke muizen hadden namelijk darmbacteriën die qua samenstelling veel meer leken op die van vrouwtjes dan op die van mannetjes – en dat verschil was op te heffen door de gecastreerde mannetjes testosteron te geven.

Vervolgens selecteerden de Amerikanen bepaalde bacteriegroepen die vooral mannetjesmuizen in hun darmen hebben, en waarvan bekend is dat ze schadelijke auto-immuunreacties remmen. Die bacteriën gaven ze aan steriele muizen, zowel mannetjes als vrouwtjes. En wat bleek: alleen bij de mannetjesmuizen verminderde deze behandeling de kans dat ze diabetes type 1 ontwikkelden. De vrouwtjes bleven er even gevoelig voor. Ook toonden de wetenschappers aan dat bepaalde groepen bacteriën de hoeveelheid testosteron in het bloed kunnen beïnvloeden.

Al deze bevindingen samen, zo concluderen ze, doen vermoeden dat darmbacteriën en testosteron samen de bescherming tegen auto-immuunziekten verklaren, via een ingewikkeld samenspel.