Opinie

Ellen de Bruin Sprokkelgelovigen

Blauw-witte capsules in een doorzichtig zakje, waarvan het etiket zegt: ‘communiceer effectief met uw vader’ – alsof dat gaat gebeuren als je de pillen slikt. Zo zijn er ook pillen voor instant zelfvertrouwen, pillen die verbergen dat je een affaire hebt, een pil waardoor je weet wanneer en hoe je zult sterven. Er hangt een zakje paddestoelen dat contact helpt maken met ufo’s en aliens, ‘ze landen gegarandeerd’. Alle medicijnzakjes hebben een schattig jaren zestig-etiketje en ze hangen in nette rijen in het Dolhuys in Haarlem, waar deze week de tentoonstelling Van God Los? begon.

Van God Los? gaat over ‘nieuwe spiritualiteit’. Want ja, de kerken lopen leeg, maar 60 procent van de Nederlanders gelooft (anno 2006) nog steeds, schrijft SCP-onderzoeker Joep de Hart in zijn boek Zwevende gelovigen (2011). 24 procent (een dalend percentage) gelooft in God, 36 procent (stijgend) ‘dat er iets is, iets hogers’. Het zijn vooral ouderen die geloven en ze sprokkelen het liefst zelf hun geloof bij elkaar uit wat er zoal aan spirituele en religieuze ideeën op hun pad komt.

Daarover had ik in het Dolhuys veel informatie verwacht. Maar misschien heb ik me dan toch verkeken op wat voor soort museum het is: een museum over psychiatrie dat vooroordelen over psychiatrische ziekten wil verminderen. Op weg naar de anderhalve zaal Van God Los? loop je dus door zálen vol ervaringsverhalen van psychiatrische patiënten, met op de valreep nog een batterij computers met psychische tests, waar je altijd gekker uitkomt dan je dacht. Tegen de tijd dat je in de grote Van God Los?-zaal bent beland, hoor je stemmen. Omdat die er zijn: aan het plafond hangen speakers waar door elkaar heen onder meer een imam, een pastor en een meditatietrainer spreken. Om gek van te worden.

De redding? Er is kunst. De tientallen medicijnzakjes aan het begin zijn een project van de Canadese kunstenares Dana Wyse, onder de naam ‘Jesus Had A Sister Productions’. Ze maakt ook kattenbrokjes waarvan je poes gaat zingen als Céline Dion; haar ‘accepteer dat je ouder wordt’-mondspray is te koop in de betere kadowinkel.

En aan het eind van de expositie is in een kamertje vol stro de prachtige film Manimal te zien, van de Nederlandse kunstenares Melanie Bonajo. Die toont jonge bestropdaste mannen in zakenpakken; ze liggen op stro, knuffelen geiten, aaien cavia’s, knielen naast varkens, kijken bewonderend naar struisvogels. Allemaal om rustig te worden.

Uiteindelijk verliet ik het Dolhuys met het idee dat alles en iedereen volkomen stapelgek is, maar dat er gelukkig kunst is om dat draaglijk te maken. Als een tentoonstelling dat kan bereiken, dan is dat eigenlijk nog zo gek niet.