Reden voor gebak (of niet)

Staatsbank ABN AMRO kan weer naar de beurs, volgens minister Dijsselbloem Is het wel verstandig om de bank weer over te leveren aan de vrije markt? Vijf vragen over de aanstaande beursgang

Foto Peter Hilz

ABN Amro gaat terug naar de beurs. Zoveel is zeker nadat minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) deze week op een partijbijeenkomst zei dat hij de veiligheid van de bank kan „garanderen zonder aandeelhouder te zijn”. Daarmee liep hij vooruit op zijn officiële besluit over de toekomst van de staatsbank, dat misschien al vandaag of volgende week bekend wordt. De hele financiële sector kijkt daar met spanning naar uit.

Dijsselbloems uitspraak bracht de discussie over de rol van banken in de samenleving weer flink tot leven. Moet je een bank wel overlaten aan de vrije markt? Waren het niet juist de hebberigheid van aandeelhouders en het roekeloze gedrag van bankiers die ABN Amro aan de rand van de afgrond hebben gebracht? Waarna de bank met vele miljarden euro’s (in totaal 32) aan belastinggeld moest worden gered?

Waarom moet ABN Amro naar de beurs?

Vanaf het moment dat de bank genationaliseerd werd, in 2008, hebben achtereenvolgende kabinetten een beursgang als uitgangspunt gehad. De hoofdreden is dat er zo veel mogelijk van het belastinggeld terug moet naar de Staat. Een andere belangrijke reden is dat staatsbanken op bepaalde vlakken niet mogen concurreren met andere banken. Brussel eist namelijk van staatsbanken dat zij zich zeer risicomijdend opstellen. Zo mag ABN Amro niet stunten met prijzen en geen grote overnames doen. Dat hindert een goede marktwerking en dat is dus slecht voor consumenten.

Is het wel verstandig om tijdens de crisis naar de beurs te gaan? Levert het dan niet minder op?

Ja, en flink minder ook. Het staat nu al vast dat de Staat een enorm verlies gaat lijden op de verkoop van ABN Amro. Volgens berekeningen van analisten zou een beursgang op dit moment maximaal 13 miljard euro opleveren, veel minder dus dan de 32 die ervoor betaald is. Maar het is de vraag of dit meer wordt als Dijsselbloem wacht tot de crisis voorbij is. Economen voorzien dat ook dan de economie niet hard zal groeien. Bovendien maken banken structureel minder winst dan voor de crisis, als gevolg van strengere regelgeving, verloren vertrouwen en de eis van toezichthouders om hogere buffers aan te houden.

Overigens is de algemene perceptie nu ook dat er bij de nationalisatie in 2008 te veel betaald is. Dat geld is hoe dan ook moeilijk terug te krijgen.

Vallen bankiers bij een beursgang niet terug in het oude gedrag van grote risico’s nemen om de koers steeds verder op te drijven?

Hierover bestaan grote zorgen bij burgers en politici. Een beursgang van ABN Amro is politiek alleen haalbaar als de Staat enige vorm van controle houdt, blijkt uit een rondgang van deze krant langs de grote partijen in de Tweede Kamer. In een motie die is opgesteld door PvdA en CDA heeft de Kamer de minister verzocht om ook alternatieven voor een volledige beursgang te onderzoeken, zoals het aanhouden van een minderheidsaandeel of de bank omvormen tot een coöperatie.

Nu Dijsselbloem duidelijk heeft gemaakt dat hij toch een volledige beursgang wil, rijst de vraag hoe hij de Kamer gaat geruststellen. De antwoorden moeten komen in een andere brief die Dijsselbloem naar de Kamer gaat sturen. Daarin reageert hij op het rapport van de commissie-Wijffels, die in juni aanbevelingen heeft gedaan om de bankensector weer dienstbaar en stabiel te maken. Die aanbevelingen gingen onder meer over strenger toezicht door raden van commissarissen, eerder voldoen aan internationale kapitaaleisen en het afsplitsen van risicovolle activiteiten. Dijsselbloem wil het hele systeem veranderen, niet alleen ABN Amro.

De PvdA wilde toch niet dat ABN naar de beurs ging?

Inderdaad. In het verkiezingsprogramma van een jaar geleden stond: „ABN Amro gaat niet naar de beurs.” Maar in het regeerakkoord met de VVD maakte de PvdA een grote draai. In dat document stond dat de bank weer naar de beurs kan als de financiële sector „stabiel” is. En dat andere opties zouden worden onderzocht. Het is dus de vraag of de PvdA-fractie zich zal kunnen vinden in de plannen van Dijsselbloem.

De ellende begon in 2007 met een vijandige overname door drie buitenlandse banken. Hoe voorkom je dat ABN Amro opnieuw overnameprooi wordt?

Met een beschermingsconstructie. Hierin bestaan talloze varianten. Maar eigenlijk is er maar één die te verenigen is met Dijsselbloems woorden: preferente beschermingsaandelen. Daarmee geeft de bank aandelen uit aan de Staat op het moment dat een vijandige overname dreigt, als een gifpil die op het gewenste moment tevoorschijn kan worden getoverd. Daarmee verwatert het belang van de bieder. Als het gevaar is geweken worden ze weer ingetrokken. Zo hoeft de Staat dus geen gewone aandelen aan te houden. Wel drukt dit waarschijnlijk de waarde van het aandeel, en het doel was juist om zo veel mogelijk belastinggeld terug te halen.