Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

Economie

Een einde aan de ‘nationale schande’

India lanceert het grootste voedselsubsidieprogramma uit zijn geschiedenis. En dat terwijl de economie stagneert Tegenstanders doen het af als een ordinaire verkiezingsstunt

Een Indiase vrouw poseert voor de fotograaf met haar ondervoede zoon. FOTO BLOOMBERG
Een Indiase vrouw poseert voor de fotograaf met haar ondervoede zoon. FOTO BLOOMBERG

Salim ul-Rahman (50) is vel over been. Hij zit ineengedoken op een groezelig kleed. Zijn vrouw Nazma (45) hurkt bij een schotel met wat meel. „Vanavond maak ik chapati’s. We hebben ook nog een beetje linzen.” Maar het pannenkoekachtige brood en de dunne linzensaus zijn niet genoeg voor het gezin van zeven personen. In de kleine kamer in de oude binnenstad van Delhi zijn de muren zwart van het vuil. Er is geen elektriciteit, geen stromend water, en nauwelijks daglicht.

Een nieuwe voedselwet moet de nood van India’s armen, die weinig hebben geprofiteerd van de economische groei van de laatste jaren, verlichten. Het wordt in omvang het grootste socialezekerheidsprogramma dat de wereld ooit heeft gezien. De wet bepaalt dat maximaal 75 procent van de Indiërs op het platteland en 50 procent in de steden (in totaal twee derde van de bevolking) een beroep kan doen op gesubsidieerd voedsel. De vastgestelde prijs is in heel India hetzelfde: 3 rupee (3,6 eurocent) per kilo rijst en 2 rupee (2,4 cent) per kilo tarwe. De marktprijs is ruim twaalf keer hoger.

De wet moet nog worden goedgekeurd door het parlement, waar leden van oppositiepartijen met luidruchtige ordeverstoringen de behandeling verhinderen. Het geschreeuw gaat over van alles, maar nooit over de voedselwet. Wie er al te openlijk tegen ageert, tekent vermoedelijk zijn electorale doodsvonnis. De wet werd door de regerende Congrespartij aan haar kiezers beloofd, en is volgens critici het toppunt van populisme. Over negen maanden kiest India nieuwe volksvertegenwoordigers en de huidige ‘moessonsessie’ van het parlement is de laatste kans om de wet aangenomen te krijgen vóór de verkiezingen.

In India (1,24 miljard inwoners) is de economische groei hoger dan in het Westen. Tegelijkertijd vertoont een derde van de Indiërs tussen 15 en 67 tekenen van ondervoeding en is bijna de helft van de kinderen jonger dan vijf jaar chronisch ondervoed. Premier Manmohan Singh noemde dat een „nationale schande”. Ruim een vijfde van de Indiase bevolking leeft onder de extreme armoedegrens van 1,25 dollar per dag (omgerekend naar lokale koopkracht). Het gaat om 269 miljoen mensen. In 2010 nog moesten in totaal ruim 800 miljoen Indiërs rondkomen van minder dan 2 dollar per dag.

De vruchten van de economische groei bereiken slechts mondjesmaat de armste groepen, en het oude voedselprogramma is inefficiënt en onvoldoende. „Zonder de nieuwe wet blijft de helft van India in armoede leven”, zegt ontwikkelingseconoom Jean Drèze, een tot Indiër genaturaliseerde Belg en adviseur van de overheid. Goed voor je mensen zorgen vindt hij niet alleen een verantwoordelijkheid, het draagt ook bij aan economische groei.

Niet iedereen is blij met de wet. Volgens Charan Singh, hoogleraar economie in Bangalore, is die helemaal niet nodig. In dagblad The Hindu schreef hij dat de mensen op het platteland „meer mobiele telefoons en motorfietsen kopen dan in de stad”. Ook zien critici in de verdubbeling van de subsidiekosten een aanslag op de begroting, juist nu de rupee sterk daalt. Dat klopt niet, aldus Drèze. Het nieuwe programma zal ongeveer 14,4 miljard euro kosten, het oude kost al bijna 11 miljard euro. „Die kosten stijgen jaarlijks door verspilling en diefstal. De nieuwe wet kost een derde meer, maar helpt twee keer zoveel mensen. Dat is goed voor de economie en het kost minder dan één procent van het bbp.”

Het huidige programma heeft te lijden onder corruptie. Volgens een overheidsrapport uit 2005 bereikt minimaal 37 procent van het voedsel de armen niet. Het nieuwe voedselprogramma gebruikt het bekritiseerde distributiesysteem. Volgens Drèze kan het toch goed uitpakken. „Het distributiesysteem is sterk verbeterd door computerisering van de distributie en GPS-tracking van voorraden.”

Uiteindelijk zullen de fraudegevoelige rantsoenkaarten verdwijnen. In Delhi zijn er daarvan meer dan inwoners. Maar toen Nazma en haar gezin hun kaart verloren, kregen ze geen nieuwe. De ul-Rahmans werden gered door een Indiaas specialisme: informatietechnologie. Ze konden een zogeheten ‘aadhaar’ bemachtigen, het Indiase persoonlijke identificatienummer dat sinds 2011 wordt verspreid en corruptiegevoelige documenten overbodig maakt. Elk individu krijgt een 12-cijferig nummer en een digitale vingerafdruk. Voedsel konden de ul-Rahmans met hun aadhaar nog niet krijgen. Wel maandelijks 600 overheidsrupees.

„Nu redden we het”, zegt Nazma. Voor hun elfjarige dochter Nilofar kwam de hulp te laat. „Ze werd ziek. Er was geen geld voor een ziekenhuis en medicijnen. Alles ging op aan eten.” Ze overleed aan een bacteriële infectie.