Liever minder vlees dan duur onderzoek

Met duur onderzoek wil de overheid darmkanker te lijf gaan. Minder rood vlees eten is effectiever en eenvoudiger, zo meent Peter Kooreman.

Volgende maand vallen de eerste uitnodigingen op de deurmat om mee te doen aan het landelijke bevolkingsonderzoek naar darmkanker. Alle Nederlanders tussen 55 en 75 jaar, een kwart van de totale bevolking, zullen elke twee jaar worden uitgenodigd een buisje ontlasting op te sturen naar een laboratorium. Zo kan darmkanker in een vroeger stadium worden opgespoord. Dit bevolkingsonderzoek zal in de komende jaren honderden miljoenen euro’s aan extra zorgkosten met zich meebrengen, maar de Gezondheidsraad en minister Schippers vinden dat daar voldoende gewonnen levensjaren tegenover staan om die uitgaven te rechtvaardigen.

Wat in de voorlichting over dit nieuwe onderzoek nauwelijks aandacht krijgt, is dat het eten van teveel ‘rood’ vlees (rund-, varkens- en lamsvlees) en bewerkt vlees (zoals ham en salami) de kans op darmkanker aanzienlijk vergroot. Nederlanders eten daarvan ongeveer twee keer zoveel als de hoeveelheid die door het Wereld Kanker Onderzoek Fonds wordt aanbevolen: hooguit vijfhonderd gram per week. Overigens leidt minder vlees eten ook tot een kleinere kans op hart- en vaatziekten.

Het bevolkingsonderzoek darmkanker zal mensenlevens redden. Maar het is een dure vorm van ziekenzorg. Veel doelmatiger is het om in te zetten op beleid dat de kans op het krijgen van darmkanker verkleint. In april schetsten minister Schippers en staatssecretaris Van Rijn van Volksgezondheid in een brief aan de Tweede Kamer de contouren van het nieuwe Nationaal Programma Preventie. Maar van de softe beleidsinstrumenten die daarin worden voorgesteld – met een nadruk op betere voorlichting – kan niet veel effect worden verwacht. Studies laten zien dat voorlichting vaak geen meetbaar effect heeft op de gezondheid van de doelgroep.

Een eenvoudig uit te voeren maatregel die vleesconsumptie ontmoedigt, is vlees niet langer onder het verlaagde btw-tarief van zes procent te laten vallen, maar onder het algemene tarief van 21 procent. Onderzoek naar consumentengedrag toont aan dat dit tot een forse reductie van de vleesconsumptie zal leiden. De opbrengst van de hogere btw kan aan consumenten worden teruggegeven via verlaging van de inkomstenbelasting, zodat de kosten van levensonderhoud niet stijgen.

Softe preventieprogramma’s en een duur bevolkingsonderzoek zijn beleid van de oude stempel. In een bestendig zorgstelsel wordt gezondheidszorg net zo serieus genomen als ziekenzorg. Voor zachte heelmeesters is geen plaats.

Peter Kooreman is hoogleraar gezondheidseconomie aan de Universiteit van Tilburg.