Media hechte pijler van machtsblok

Zit er maffiageld in media in Bulgarije? En waarom krijgen alleen media die het kabinet steunen de EU-reclame? Onderzoek naar een duister kartel.

sofia. - Radovan Slavtsjov heeft er een project van gemaakt: zoek eens uit wie achter welke media in Bulgarije schuilgaan. Want dat ze een belangrijk onderdeel zijn van het corrupte kartel van politici en zakenmensen die de dienst uitmaken in het land, staat wel vast voor de betogers die nu al meer dan zestig dagen protesteren.

Universitair docent en onderzoeker biochemie Slavtsjov heeft het zelf ervaren. Toen bekend was geworden dat mediamagnaat en parlementariër Deljan Peevski (32) was benoemd tot hoofd nationale veiligheid, verspreidde dat nieuws zich via Facebook als een lopend vuurtje. Nog diezelfde avond stonden zo’n tienduizend betogers stonden voor het regeringsgebouw.

De volgende ochtend, herinnert Slavtsjov zich, een betoger van het eerste uur, schreven de vele dagbladen die in handen zijn van Peevski en zijn moeder Irena Krasteva, dat er slecht drie autobussen met mensen waren gekomen. Daarnaast een foto uit een laag cameraperspectief, zodat geen massa te zien was.

„Het valt nog niet mee te zien wie wat bezit”, vertelt Slavtsjov. De eigenaren van Bulgaarse dagbladen, tv- en radiostations en nieuwswebsites gaan doorgaans verscholen achter een muur van off shore bedrijven. Bovendien zijn er recent opvallend veel overnames. „We zijn erg bezorgd. Het lijkt erop dat media in handen zijn gekomen van maffia, onder meer van de beruchte organisatie TIM uit de havenstad Varna.”

De belangrijkste indicatie voor wie bij wie hoort, is de berichtgeving, zegt Slavtsjov. Sinds het begin van de betogingen verschijnen voortdurend verhalen waaruit moet blijken dat de betogers voor hun protesten worden betaald door Westerse – liefst Joodse – intriganten, zoals miljardair George Soros. Die boodschap wordt zo vaak herhaalt dat er een woord is ontstaan voor door Soros betaalde betogers: Sorosidi.

Op het overzicht van Slavchov, gemaakt samen met de blog Bivol.bg, staan de meeste media achter de naam Peevski en zijn New Bulgarian Media Group. Het belangrijkste Peevski-station is de grote commerciële zender TV 7. Meer dan tweederde van de dagbladen staan op de lijst, evenals grote nieuwsportals op internet zoals Blitz.bg, Bnews.bg en Sportal.bg een aantal tijdschriften, regionale kranten en radiostations. Daarnaast is er een groep media die, al dan niet omdat hij de eigenaar is, berichten wat Peevski wil.

En wat Peevski vooral wil is een goede relatie met de regering. Die verdeelt het geld en de overheidsaanbestedingen en kan voor hem gunstige wetten maken, zoals recent een wijziging in de tabakswet.

Tot februari waren premier Boris Borisov en zijn ministersploeg aan de macht. Jarenlang meldden Peevksi’s media daarover alleen goed nieuws: linten doorknippen van met EU-subsidies aangelegde snelwegen, spectaculaire arrestaties van vermeende criminelen.

Toen na de val van Borisov duidelijk werd dat de socialistische partij en de Beweging voor rechten en vrijheden DPS aan de macht zouden komen, veranderde de toon abrupt: negatief over Borisov, positief over de nieuwkomers. Het ging zo weinig subtiel dat nieuwslezeres Ljoeba Koelezitsj opstapte bij TV7. Ze kon niet „als een pannenkoek” van de ene naar de andere kant omklappen.

Door gebrek aan betalende consumenten en advertenties zouden de meeste media in Bulgarije in normale omstandigheden allang over de kop zijn. Toch komen er voortdurend kranten, tv-stations en websites bij. Dat duidt op andere financieringsbronnen, mogelijk zelfs crimineel geld. En op een sterke afhankelijkheid van de overheid, die bepaalt waar staatsbedrijven adverteren. Een belangrijke pot zijn bovendien de miljoenen voor het promoten van projecten met EU-subsidies (zie inzet). Die gaan meestal naar stations en bladen die de regering steunen.

„Iedereen met internet is anti-regering. Iedereen die kranten leest is pro-regering”, vat Slavtsjov het effect van de propaganda samen. De Bulgaarse afdeling van de Association of European Journalists (AEJ) trekt dezelfde conclusies. „Opeenvolgende regeringen kopen mediacomfort”, zegt Irina Nedeva, radiopresentator en eindredacteur bij de publieke omroep en actief bij de AEJ. Ze omschrijft de verhouding tussen media-eigenaren en regering als een ‘permanente dans’ waarbij ‘beide zijden elkaar chanteren’.

Bulgaarse journalisten zijn bang voor hun baan en vertellen alleen anoniem en fluisterend hoe hun werk wordt gecensureerd. Aan het einde van een werkdag komt de eigenaar binnen en schrapt artikelen die te kritisch over de regering zijn. Soms gaat het zelfs om een hele pagina. De hoofdredacteur heeft daar geen stem in. Politieke talkshows gaan met ‘vakantie’ als het echt interessant wordt. In een recente AEJ-peiling geeft bijna negentig procent van de journalisten aan ervaring te hebben met inmenging in hun werk.

Bepaalde namen mogen niet worden genoemd. Zoals die van Tsvetan Vassilev, de machtige eigenaar van de KTB bank, waar vrijwel alle staatsbedrijven bankieren.

Voor een groot deel van de betogers hebben de reguliere media afgedaan. Ze halen hun nieuws alleen nog van blogs, Facebook en buitenlandse websites. Om te laten zien dat ze hun verzet niet staken heeft een groepje jongens een filter – ‘IgnorePeevski – gebouwd. Die houdt in de grootste browsers informatie uit het Peevski-concern tegen.