Opinie

De plee van Gré

‘Gelukkig is het openbaar toilet in #071 weer in orde. Pffff wat een opluchting:-)’, twittert VVD-raadslid Greetje van Gruting uit Leiden luttele minuten na inspectie ter plaatse. Het gaat hier tenslotte om haar geesteskindje, „wel met de nodige knipoog”, maar toch. „Bovendien, dat ding heeft 150.000 euro gekost, dan mag-ie het ook wel doen.”

Van Gruting, een kordate, goedlachse dame, lobbyde al sinds 2009 voor de komst van het toilet, gevestigd achter het stadhuis. Twee maanden geleden was eindelijk, eindelijk de feestelijke opening. Maar vorige maand kwamen er klachten over de reiniging, en afgelopen week merkte Van Gruting dat het licht uitging zodra je de deur dichtdeed. „En dan sta ik daar toch als iets meer dan een geïnteresseerde burger”, zegt ze. Het was bovendien in de El Cid-week, de introductieweek voor aankomende Leidse studenten. „Daar sloeg ik ook op aan. Zó veel potentiële klanten.” Binnen een dag had ze ‘haar’ toilet weer tiptop in orde geregeld.

Wat heeft ze met openbare toiletten? „Nou, ik reis nogal eens door Europa, en als we stopten met de auto moest ik altijd nodig een plasje doen. En in de meest lullige plaatsjes in Duitsland en Frankrijk kom je openbare toiletten tegen.” Maar in haar Leiden niet. Ze ging googelen, zag foto’s van de prachtigste openbare wc’s. Die van de Oostenrijkse kunstenaar Hundertwasser, in Nieuw-Zeeland. Of het spannende kunstwerk Don’t Miss a Sec van Monica Bonvicini: een straattoilet gemaakt van one-way mirrors, waarin je het hele straatbeeld blijft zien terwijl je plast of poept.

Zo mooi is de Leidse wc niet, maar het is wel een fraai bakstenen gebouwtje geworden, met zelfreinigend interieur. Van Gruting vond geld op de gemeentebegroting, kreeg de raad mee en bleef maar lobbyen, hoewel het haar portefeuille niet was. „Het was natuurlijk al snel de plee van Gré.” En ja, zegt ze, „je kunt ook bij McDonald’s of de V&D gaan. Maar die zijn niet 24 uur open. Dit toilet wel.”

Allerlei mensen zijn, bijvoorbeeld door ziekte, afhankelijk van publieke toiletten om überhaupt wat verder de deur uit te kunnen. Toch heeft de openbare wc een slechte naam. Mensen kunnen er drugs in gebruiken, seks in hebben. Wie diep in de wetenschappelijke literatuur duikt, treft zelfs een verband met penisbreuk: een zeldzame aandoening die verhoudingsgewijs vaker voorkomt na nerveus, veelal buitenechtelijk seksueel verkeer op een bijzondere locatie, zoals een openbaar toilet. Is Van Gruting niet bang voor vandalisme, of seks- of drugsoverlast?

Ze wuift met haar hand. „Ik vind het altijd zo’n armoe als je je door dat soort angsten laat leiden.” Eigenlijk wil ze nog een tweede toilet. „Dat heeft een toeristische stad als Leiden nodig.”

Deze zomer vervangen Ellen de Bruin en Freek Schravesande de vaste columnisten Margriet Oostveen en Arjen van Veelen.