Hoe rommeliger, hoe creatiever

Vroeger, voordat nrc.next bestond, ging bij moederkrant NRC Handelsblad een keer het alarm af op de Amsterdamse redactie, toen nog gevestigd aan de Paleisstraat, pal naast de Dam. De politie kwam, ging naar binnen en belde direct het eerste nummer van een redacteur dat ze konden vinden. „U moet echt snel komen”, zeiden de dienstdoende agenten. „Ze hebben hier álles overhoop gehaald!”

De redacteur kwam, maar zag niets bijzonders. Het was wel een puinhoop – bijna geen bureauoppervlak meer te zien, overal half omgevallen stapels kranten, boeken, papieren en koffiebekertjes – maar dat was de gewone rotzooi van alledag.

Daar moest ik aan denken toen ik een wetenschappelijk artikel over het effect van rommelige bureaus las dat net online is gepubliceerd bij Psychological Science. En dan vooral bij het zien van figuur 1. Die toont de twee werkkamers waar twee groepen proefpersonen in Experiment 1 hun vragenlijsten moesten invullen. De ‘ordelijke kamer’ is leeg: niet zomaar leeg, maar echt ‘goh, wanneer zouden de bewoners komen’-leeg. En de ‘rommelige kamer’ – tja, die ziet eruit als mijn bureau op de NRC-redactie als ik een beetje heb opgeruimd. Als dát rommelig is, kan ik de onderzoekers nog weleens iets rommeligs laten zien.

Gelukkig zijn de rommelige kamers bij de andere twee experimenten wél een puinhoop, want dat zijn de interessantere experimenten. Slordigheid, schrijven de Amerikaanse psychologen, heeft een slechte naam.

Er zijn beroemde experimenten waaruit blijkt dat mensen meer rotzooi op de grond gooien als ergens ook al veel graffiti is, of dat mensen in een ruimte die schoon ruikt meer geld aan goede doelen geven.

Maar, dachten de onderzoekers, zou troep niet ook voordelen hebben? En inderdaad, uit hun experimenten bleek wat ze al vermoedden: mensen die tussen de rotzooi hun vragenlijsten invulden, gaven creatievere antwoorden bij de opdracht ‘verzin nieuwe manieren om een pingpongbal te gebruiken’, en kozen eerder een smoothie die als ‘nieuw’ werd aangeprezen. Mensen aan een opgeruimd bureau waren minder creatief en kozen vaker voor een ‘klassieke’ smoothie.

Logisch, vinden de psychologen. Er zijn Nobelprijswinnaars die graag aan rommelige bureaus werken! En zei Einstein niet al: „Als een rommelig bureau een teken is van een rommelige geest, waar is een leeg bureau dan een teken van?”

Bij NRC is weleens gerept van een clean desk policy, maar daar houden weinig mensen zich aan. En als dit onderzoek standhoudt, moeten we daar maar blij om zijn ook. Des te creatiever onze ideeën, en onze krant.