Dit is een artikel uit het NRC-archief

Geopolitiek

Artsen zonder Grenzen vertrekt uit onveilig Somalië

Een meisje wordt in een ziekenhuis in Belet Weyne, Somalië, bijgestaan door een familielid. Buitenlandse medische hulp zit er voor de Somaliërs niet meer in nu Artsen zonder Grenzen vertrekt.
Een meisje wordt in een ziekenhuis in Belet Weyne, Somalië, bijgestaan door een familielid. Buitenlandse medische hulp zit er voor de Somaliërs niet meer in nu Artsen zonder Grenzen vertrekt. Foto EPA / Tobin Jones

Artsen Zonder Grenzen zit sinds 1991 in Somalië. Maar de organisatie kan de veiligheid van zijn medewerkers niet langer garanderen. De internationale hulporganisatie vertrekt uit het land, meldt NRC Handelsblad vandaag.

De Somalische hoofdstad Mogadishu heeft een metamorfose ondergaan: van gevaarlijkste stad in de wereld naar stad van hoop. Zo klonk het afgelopen mei aan de vooravond van een grote conferentie over Somalië in Londen. Met geld van internationale donoren en Somaliërs in de diaspora kan het land, na 22 jaar van burgeroorlog, eindelijk beginnen aan wederopbouw.

Maar deze boodschap lijkt te optimistisch. Vandaag maakte de internationale hulporganisatie Artsen zonder Grenzen (AzG) bekend dat ze zich terugtrekt uit Somalië. Niet omdat de noden er zijn gelenigd, in tegendeel zegt directeur Arjan Hehenkamp van de Nederlandse tak, maar omdat het te gevaarlijk is geworden.

Hehenkamp spreekt over “één van de moeilijkste en pijnlijkste besluiten die we ooit hebben genomen. Weggaan uit een land waar het ontbreken van elementaire gezondheidszorg nog steeds evident is, druist in tegen onze uitgangspunten. Het besluit zal grote gevolgen hebben voor veel mensen. Maar we kunnen de veiligheid van onze medewerkers niet langer garanderen.”

Buitenlandse medische hulp voor Somaliërs stopt

AzG, dat al sinds 1991 actief is in Somalië, heeft ongeveer 1.500 lokale medewerkers. Voor buitenlandse artsen en hulpverleners was het er al te onveilig; een tiental van hen bezocht de projecten tot dusver vanuit buurland Kenia. Het gaat om het verlenen van elementaire gezondheidszorg, maar ook om bestrijding van cholera, mazelen en tuberculose, behandeling van hiv-patiënten, oogchirurgie en de opvang van ondervoede mensen. Vorig jaar bezochten bijna 625.000 Somaliërs een medische post van AzG. Ruim 41.000 mensen werden in een ziekenhuis behandeld. Hehenkamp: “Voor de meeste mensen bestaat geen alternatief. We zullen de huidige patiënten nog helpen, maar geen nieuwe meer.”

In Somalië moesten afspraken worden gemaakt met terreurgroep Al-Shahaab

Werken in Somalië, een land zonder effectieve centrale regering, is nooit gemakkelijk geweest. Maar al die jaren is AzG er steeds in geslaagd afspraken te maken met lokale autoriteiten, milities en clans over de bescherming van hulpverleners. Dat gebeurde ook in gebieden onder controle van de aan Al-Qaeda gelieerde terreurgroep Al-Shabaab. Voor het verkrijgen van veiligheid moesten wel compromissen worden gesloten, zoals het accepteren van bewaking tegen betaling en het weren van door Al-Shabaab gewantrouwde buitenlandse hulpverleners. Maar nu werkt dit model niet meer, zegt Hehenkamp.

AzG kan geen partners vinden in door chaos verdeeld land

Een door de VN gesteunde Afrikaanse vredesmacht heeft Al-Shabaab vorig jaar verdreven uit de belangrijke havenstad Kismayo in het zuiden, maar dat betekent niet dat orde en gezag in die regio is teruggekeerd. Ook elders in het land heerst chaos, en is het voor AzG niet langer mogelijk partners te vinden waarmee afspraken gemaakt kunnen worden. In juni nog werd het kantoor van de VN in Mogadishu opgeblazen door leden van Al-Shabaab. Daarbij vielen twintig doden, onder wie de zeven aanvallers.

Twee ontvoerde AzG-medewerksters kwamen onlangs na anderhalf jaar vrij

Het besluit van AzG komt vlak na de vrijlating, een maand geleden, van twee Spaanse medewerksters van AzG in Somalië. Zij werden in oktober 2011 ontvoerd in het Somalische vluchtelingenkamp in Dadaab, vlak over de grens in Kenia. De afgelopen jaren werd AzG steeds vaker geconfronteerd met ernstige incidenten, zoals de dood van drie medewerkers door een bermbom in 2008 en in 2011 de schietpartij in een kantoor van AzG in Mogadishu waarbij een lokale medewerker twee buitenlandse hulpverlener doodschoot. De dader werd tot dertig jaar cel veroordeeld, maar kwam al snel vrij. Hij loopt nu ongehinderd rond.

Directeur Arjan Hehenkamp:

“Niemand in Somalië heeft de wil of lijkt nog in staat dit soort incidenten te voorkomen of de daders aan te pakken. In 2004 zijn we uit Afghanistan vertrokken na een aanslag in Badghis. Daar konden we vijf jaar later terugkeren omdat we met alle strijdende partijen afspraken konden maken. In Afghanistan zag je een verbetering aftekenen. Dat is in Somalië absoluut niet het geval.”

In het vluchtelingenkamp Dadaab in Kenia verblijven ongeveer een half miljoen Somaliërs. In buurland Ethiopië zitten er zo’n honderdduizend. AzG wil de hulpverlening daar voorlopig wel blijven voortzetten.