Zijn ze nu verbrand of niet? Zes vragen over start proces Kunsthalroof

Dinsdag begint in de Roemeense hoofdstad Boekarest het proces tegen de belangrijkste verdachten van de Kunsthalroof. Zes vragen en antwoorden over deze eerste hoorzitting.

Foto ANP / Robin Utrecht

Dinsdag begint in de Roemeense hoofdstad Boekarest het proces tegen de belangrijkste verdachten van de Kunsthalroof (volg het hier). Zes vragen en antwoorden over deze eerste hoorzitting.

Eerst even in het kort:

  • In de nacht van 15 op 16 oktober werden 7 schilderijen met een gezamenlijke verzekerde waarde van 17,1 miljoen euro uit de Kunsthal in Rotterdam gestolen
  • De dieven kwamen vrij makkelijk binnen via de branddeur van het museum. Kunsthal-directeur Emily Ansenk sprak na de roof van een state of the art-beveiliging, maar daarover bestaan grote twijfels
  • De gestolen werken zijn van Pablo Picasso, Henri Matisse, Claude Monet (2x), Paul Gauguin, Lucian Freud en Jacob Meijer de Haan en kwamen uit Triton-collectie van de Rotterdamse familie Cordia
  • Een maand na de roof kwam de Roemeense politie de verdachten op het spoor door een tip van museumconservator Mariana Dragu, die twee van de schilderijen onder ogen kreeg. “Had ik ze maar nooit teruggegeven,” zegt Dragu nu.
  • De verdachten werden pas twee maanden later gearresteerd, nadat een undercover-operatie op het laatste moment mislukte

De volgende personen staan terecht:

  • De 28-jarige Radu D. en de 21-jarige Adrian P. worden verdacht van de daadwerkelijke diefstal. Radu D. werd in januari opgepakt. Adrian P. is nog op vrije voeten en voor hem is een Europees aanhoudingsbevel uitgevaardigd.
  • Tegelijkertijd met Radu D. werden ook Eugen D. (25) en Alexandru B. (23) opgepakt. Zij zouden medeplichtig zijn en onder meer hebben geholpen met het vervoer van de schilderijen
  • Oud-wereldkampioen kanovaren en oud-assistent van de bekende Roemeense multimiljonair Catalin Botezatu Petre C. (32) heeft proberen te helpen bij de verkoop. Hij zit niet in de gevangenis
  • Olga D. (51) is de moeder van Radu D. en zou ook medeplichtig zijn. Ze zou onder meer geholpen hebben met het verbergen van de schilderijen en heeft verklaard dat ze de schilderijen heeft verbrand.

Ook zijn er nog enkele andere verdachten die zich voor de rechter zullen moeten verantwoorden voor hun aandeel bij de kunstroof. Die zaken worden later in aparte processen afgehandeld.

NRC / Lex Boon. De persconferentie over het onderzoek naar de asresten. Museumdirecteur Oberländer-Târnoveanu is de tweede van rechts.

Zijn de kunstwerken nu verbrand of niet? 
Ja, daar gaan de experts wel vanuit. Op verzoek van het Roemeense opsporingsteam DIICOT heeft het Nationaal Roemeens Historisch Museum de asresten onderzocht die in de kachel van Olga D. zijn gevonden.

Een paar weken geleden werd al bekend dat een analyse van de resten van de verf, het canvas en aangetroffen nagels erop wijst dat er  in ieder geval drie tot vier olieverfschilderijen op doek zijn verbrand in de potkachel. Deze resultaten werden een paar weken geleden al bekendgemaakt, maar werden afgelopen week officieel gepresenteerd. Die persconferentie was vooral een showmoment voor het museum. Museumdirecteur Ernest Oberländer-Târnoveanu:

“Veel Roemenen denken niet dat wij dit soort onderzoek kunnen doen en de advocaten zetten vraagtekens bij onze expertise. Vandaar dat we duidelijk wilden maken hoe serieus ons onderzoek is.”

Dat er minstens drie of vier olieverfschilderijen zijn verbrand, betekent niet dat de andere schilderijen nog zullen opduiken. De wetenschappers kunnen het niet bewijzen, maar gaan er wel vanuit dat ook deze kunstwerken zijn vernietigd. De andere drie werken (Picasso en de Monets) waren namelijk werken op karton en papier. Als die verbrand zijn in de potkachel, zijn daar geen resten van achtergebleven.

Op deze begraafplaats in Carcaliu lagen de kunstwerken begraven.

Maar denkt iedereen er zo over?
Nee, uiteraard niet. Vooral de advocaten in deze zaak proberen aan te tonen dat er geen bewijs is dat de schilderijen zijn verbrand. In meerdere verklaringen aan de politie heeft Olga D. dan wel gezegd dat ze de schilderijen heeft verbrand, maar later heeft ze die verklaring weer ingetrokken. Ze zou dat alleen maar hebben verzonnen om haar zoon te beschermen.

De kachel waarin de schilderijen zouden zijn verbrand – gefotografeerd door The New York Times – zou te klein zijn. Zeker omdat de moeder in de verklaring heeft gezegd dat ze alle werken in een keer in de kachel heeft gegooid. Dat zou ze ook helemaal niet alleen kunnen doen, aldus advocate Maria Vasii:

“Radu D. en Adrian P. waren bij de inbraak met zijn tweeen en hadden al moeite de schilderijen te tillen. En dan zou deze oude vrouw ze ‘s nachts alleen hebben opgegraven en in de kachel hebben gegooid? Dat lijkt me onwaarschijnlijk.”

Daarnaast is het niet met zekerheid te zeggen dat het om asresten gaat van de schilderijen die uit de Kunsthal zijn gestolen. In theorie zouden er ook soortgelijke schilderijen, uit dezelfde tijd met dezelfde techniek, kunnen zijn verbrand. De onderzoekers zullen die nooit met honderd procent zekerheid kunnen zeggen. Als het onderzoeksteam informatie zou krijgen over bijvoorbeeld de restauratie van schilderijen, dan zouden er verdergaande conclusies kunnen worden getrokken. “Maar dat is mij niet gevraagd,” aldus de museumdirecteur. De advocaten hebben aangegeven dat ze mogelijk om een contra-expertise gaan vragen. Dat ziet Oberländer-Târnoveanu graag gebeuren. “Ik ben er zeker van dat de resultaten precies hetzelfde zijn.”

Waar zouden de schilderijen dan kunnen zijn?
Die vraag is voer voor veel speculatie in Roemenië. Ze zouden gewoon nog ergens begraven liggen, de nog voortvluchtige verdachte Adrian P. zou ze bij zich hebben, ze hangen al in het huis van een opdrachtgever voor de diefstal of de gestolen schilderijen zouden nep zijn: de eigenaar van de werken zou de verzekering hebben willen oplichten.

In het dorpscafé van Carcaliu, een klein dorpje in het zuidoosten van Roemenië waar de verdachten opgroeiden, gaan veel van dit soort scenario’s in de ronde. “Het is heel simpel”, vertelt Jacob (47) met flesje Golden Brau in zijn hand.

“Die jongens waren te stom voor woorden. Denk je echt dat ze zo’n inbraak zouden kunnen plegen? Hier zit de maffia achter.”

Is het niet van belang voor het proces dat er hier duidelijkheid over is?

Ja en nee. Het onderzoek naar de mogelijke vernietiging van de schilderijen door Olga D., loopt nog en krijgt een aparte behandeling. De verdachten staan nu terecht voor “diefstal met grote gevolgen”, voor medeplichtigheid aan de diefstal en enkele van hen ook voor lidmaatschap of ondersteuning van een criminele bende.

Vanwege de aanklacht “diefstal met grote gevolgen” is het wel interessant of de rechter denkt dat de schilderijen nog terugkomen. Dan zou er mogelijk geen sprake zijn van “grote gevolgen”, waardoor de verdachten een lagere straf krijgen. De verdachten hangt een celstraf van zeven tot twintig jaar boven het hoofd.

Wat kunnen we dinsdag verwachten?

Inhoudelijk niet al teveel. In deze eerste hoorzitting zullen de advocaten hoogstwaarschijnlijk meteen een verzoek indienen tot een maand uitstel, om zich beter te kunnen voorbereiden. De verdachten hebben al een schuldbekentenis voor de diefstal afgelegd. Als de rechter deze bekentenissen accepteert, is een vonnis binnen een maand te verwachten. Als de rechter de schuldbekentenis niet accepteert, volgt een volledig proces, inclusief verhoor van alle getuigen. Dan kan het nog een jaar duren voordat de rechter uitspraak doet en dat zou voor Roemeense begrippen al snel zijn.

Volg de tweets van Lex Boon over de eerste hoorzitting:


Waarom vindt de zaak eigenlijk in Roemenië plaats?

In maart besloot het Nederlandse Openbaar Ministerie niet om uitlevering te vragen en het proces aan Roemenië over te laten. Het OM:

“De verdachten worden in Roemenië berecht omdat ze aangehouden zijn in een Roemeens onderzoek en omdat het Roemenen zijn.”

Wel wordt de vriendin van hoofdverdachte Radu D. in Nederland berecht: Natasha T. De 19-jarige Roemeense werd in maart in Rotterdam opgepakt op verdenking van heling van de gestolen kunstwerken. De schilderijen zouden na de roof, zo is het vermoeden, naar een woning zijn gebracht waar T. op dat moment bleef.

 

    • Lex Boon